w tym artykule
W firmie produkcyjnej bezpieczeństwo IT nie kończy się na komputerach w biurze. Na hali pracują sterowniki PLC, panele operatorskie, komputery przy maszynach i systemy SCADA, czyli technologia operacyjna (OT). Coraz częściej są połączone z siecią firmową, bo dane z maszyn mają trafiać do MES, ERP i raportów. To połączenie daje dużo korzyści, ale otwiera też drogę, którą problem z biura może dotrzeć do produkcji.
Czym OT różni się od IT
W biurze najważniejsza jest zwykle poufność danych. Na hali najważniejsze jest to, żeby maszyny pracowały i żeby nikomu nic się nie stało. Z tej różnicy wynika kilka praktycznych konsekwencji:
- komputer sterujący maszyną często działa na starym systemie operacyjnym, bo producent maszyny nie wspiera nowszego,
- aktualizacji nie da się zainstalować w dowolnej chwili, bo wymagają zatrzymania produkcji, a czasem zgody producenta maszyny,
- urządzenia pracują po kilkanaście lub kilkadziesiąt lat, dużo dłużej niż sprzęt biurowy,
- program antywirusowy albo skanowanie sieci, standardowe w biurze, mogą zakłócić pracę sterowników.
Dlatego metod z biurowego IT nie da się po prostu przenieść na halę. Bezpieczeństwo OT wymaga osobnego planu, przygotowanego razem z automatykami i utrzymaniem ruchu.
Gdzie zakłady są najbardziej narażone
- Płaska sieć. Biuro i hala w jednej sieci oznaczają, że złośliwe oprogramowanie z zainfekowanego laptopa może dotrzeć do komputerów przy maszynach.
- Dostęp zdalny serwisantów. Programy do zdalnego pulpitu zainstalowane przy maszynach na prośbę dostawcy, często z jednym hasłem dla wszystkich i bez rejestru, kto i kiedy się łączył.
- Brak kopii programów. Programy sterowników i konfiguracje maszyn istnieją często tylko w samych urządzeniach albo na laptopie jednego automatyka.
- Nośniki USB. Przenoszenie programów i receptur na pendrive’ach między biurem a halą.
- Systemy bez wsparcia. Komputery z systemami, na które producent nie wydaje już poprawek, podłączone do sieci firmowej.
- Nikt nie wie, co jest w sieci. Bez spisu urządzeń trudno ocenić ryzyko i zareagować, gdy coś się stanie.
Od czego zacząć
Spis urządzeń i połączeń. Co jest podłączone do sieci na hali, z jakim oprogramowaniem, kto za to odpowiada i z czym się komunikuje. Bez tego każdy kolejny krok jest zgadywaniem.
Podział sieci na strefy. Hala oddzielona od biura, a ruch między strefami ograniczony do tego, co potrzebne. Systemy wymieniające dane między halą a biurem, na przykład serwer MES albo broker MQTT, umieszcza się w osobnej strefie pośredniej. Ten podział opisuje m.in. norma IEC 62443, główny standard bezpieczeństwa systemów automatyki przemysłowej.
Kontrolowany dostęp zdalny. Jeden, zarządzany sposób łączenia się serwisantów z maszynami, z indywidualnymi kontami, włączany na czas serwisu i rejestrowany.
Kopie zapasowe i plan odtworzenia. Aktualne kopie programów sterowników, konfiguracji i systemów przy maszynach, przechowywane poza nimi, i sprawdzone, że da się z nich odtworzyć pracę maszyny.
Plan na wypadek incydentu. Kto decyduje o odłączeniu hali od sieci, kogo się powiadamia, jak produkcja pracuje bez systemów. Ten plan warto przećwiczyć, zanim będzie potrzebny.
Nowe systemy, nowe połączenia
Każde wdrożenie systemu, który łączy halę z biurem, na przykład MES, zbierania danych z maszyn czy systemu utrzymania ruchu, zmienia sieć w zakładzie. Wymagania bezpieczeństwa warto więc wpisać do zapytania ofertowego i umowy z dostawcą: jak system łączy się z maszynami, jak dostawca loguje się zdalnie, jak wyglądają aktualizacje, kto odpowiada za kopie zapasowe. Dopisanie tego po uruchomieniu jest trudniejsze i droższe. Więcej o etapach takiego projektu w artykule o wdrożeniu systemu IT w firmie produkcyjnej.
NIS2 i obowiązki prawne
Dyrektywa unijna NIS2 rozszerzyła obowiązki w zakresie cyberbezpieczeństwa na wiele firm produkcyjnych, m.in. z branży spożywczej, chemicznej, maszynowej, motoryzacyjnej, elektronicznej i producentów wyrobów medycznych. W Polsce wprowadza ją nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, która obowiązuje od 3 kwietnia 2026 roku; terminy i kary opisuję na stronie o NIS2. Czy obowiązki dotyczą konkretnej firmy, zależy od branży i wielkości, dlatego warto to sprawdzić z prawnikiem. Niezależnie od przepisów kroki opisane wyżej są podstawą, od której zaczyna się każdy program bezpieczeństwa. Inne normy i przepisy, z którymi spotykają się zakłady, od ISO 27001 po TISAX, zebrałem w przeglądzie norm i regulacji w produkcji.
Bezpieczeństwo IT i OT w firmie produkcyjnej zaczyna się od wiedzy, co jest w sieci i kto za to odpowiada. Potem przychodzi podział sieci, kontrola dostępu zdalnego, kopie zapasowe i plan na wypadek incydentu. Dobrym punktem wyjścia jest audyt IT, który obejmuje także halę, a plan dalszych kroków warto wpisać w strategię IT firmy. Gdzie w tym wszystkim jest miejsce na pomoc z zewnątrz, opisuję w artykule czym jest doradztwo IT.