w tym artykule

Doradztwo IT – co to jest?

Doradztwo IT to pomoc w decyzjach dotyczących systemów informatycznych w firmie: co kupić, w jakiej kolejności, za ile i jak to wdrożyć. Doradca nie sprzedaje oprogramowania i nie utrzymuje go po wdrożeniu. Jego zadaniem jest pomoc w podjęciu właściwej decyzji i dopilnowanie, żeby wdrożenie, uruchomienie i praca z systemem przyniosły oczekiwane rezultaty.

Tę samą usługę nazywa się doradztwem informatycznym, konsultingiem IT albo, szerzej, doradztwem technologicznym. Korzystają z niej firmy, które stoją przed decyzją większą niż to, czym na co dzień zajmuje się ich dział IT.

Doradztwo IT ma też węższe specjalizacje: dla firm tworzących oprogramowanie, dla handlu internetowego, dla małych firm bez własnego działu IT. Consigo zajmuje się doradztwem IT dla firm produkcyjnych, czyli systemami, które planują i rozliczają produkcję, zbierają dane z maszyn i łączą halę z ERP.

Z doradztwem IT często myli się dwie inne usługi:

  • outsourcing IT, czyli przekazanie zewnętrznej firmie bieżącego utrzymania sieci, komputerów i systemów,
  • analizę przedwdrożeniową, którą dostawca systemu przygotowuje w ramach sprzedaży. Bywa bardzo dobra, ale jej celem jest wdrożenie produktu tego dostawcy.

Co obejmuje doradztwo IT

Doradztwo IT obejmuje wiele obszarów, a zakres zależy od tego, na jakim etapie jest firma. Najczęściej są to:

  1. 01Audyt IT
  2. 02Strategia IT
  3. 03Wybór systemu
  4. 04Nadzór nad wdrożeniem

bezpieczeństwo IT i OT: na każdym etapie

Audyt IT

Przegląd tego, co firma już ma: systemów i połączeń między nimi, danych, umów z dostawcami i arkuszy, które ludzie prowadzą obok systemów. Wynikiem jest lista problemów z oceną, które kosztują najwięcej i od których zacząć, oraz obszarów, którymi nikt się dotąd nie zajmował, a które niewielkim nakładem pracy mogą dać dużo. Szczegóły w artykule audyt IT w firmie produkcyjnej.

Audyt IT to co innego niż audyt cyfryzacji, który pokazuje, jak firma wypada na tle innych firm z branży, i bywa wymagany do wniosku o dotację.

Strategia IT

Plan na najbliższe miesiące i kierunek na kolejne lata. Szczegółowy plan na pięć lat do przodu trudno dziś utrzymać, kiedy narzędzia, choćby AI, zmieniają się co kilka miesięcy. Strategia odpowiada na pytania, które procesy potrzebują systemów, w jakiej kolejności je wdrażać, ile to będzie kosztować i kto po stronie firmy za co odpowiada. Dobra strategia IT mieści się na kilku stronach i da się z niej wyczytać, co firma robi w najbliższym kwartale.

Wybór systemu

Opis wymagań, wybór dostawców do zapytania ofertowego, porównanie ofert i prezentacji, negocjacje umowy. Dotyczy systemów ERP, MES, APS czy MOM, ale też mniejszych narzędzi. Rzetelny wybór zaczyna się od procesu: od tego, jak zlecenie przechodzi przez halę, kto i kiedy planuje, gdzie powstają dane i gdzie się gubią. Porównywanie systemów jak w konkursie piękności, na podstawie prezentacji i list funkcji, kończy się zwykle zakupem tego, co najlepiej wyglądało na demo. Na tym etapie najłatwiej też przepłacić.

Nadzór nad wdrożeniem

Na etapie wdrożenia najwięcej daje wiedza o tym, jak takie systemy działają od środka. Doradca ocenia projekt rozwiązania przygotowany przez dostawcę, sprawdza, czy wymaganie da się spełnić standardem systemu zamiast kosztownej zmiany, weryfikuje wyceny zmian i scenariusze testów przed odbiorem. Rozmawia z zespołem dostawcy na tym samym poziomie technicznym, więc ustalenia nie zależą od tego, kto lepiej argumentuje. Etapy i najczęstsze ryzyka opisuję w artykule o wdrożeniu systemu IT.

Bezpieczeństwo IT i OT

Przez lata sieć na hali i sieć biurowa były od siebie oddzielone, a maszynami zajmowali się automatycy, nie dział IT. Dziś dane z maszyn trafiają do MES i ERP, producenci maszyn serwisują je zdalnie, a obie sieci coraz częściej się łączą. To zbliżenie IT i OT daje dostęp do danych, ale otwiera też halę na zagrożenia, które dotąd dotyczyły biura. Do tego dyrektywa NIS2 objęła część firm produkcyjnych nowymi obowiązkami. Bezpieczeństwo IT i OT to osobny obszar, ale trzeba o nim pamiętać przy każdym projekcie, który łączy halę z biurowym IT.

Doradztwo IT w firmach produkcyjnych

W większości zakładów dział IT to kilka osób, które pilnują, żeby działały sieć, komputery, poczta i ERP. Mają pełne ręce roboty i rzadko znajdują czas, żeby zastanowić się, czego produkcja będzie potrzebować za trzy lata. W dużych organizacjach jest CIO z większym zespołem, ale i on często jest pochłonięty utrzymaniem i rozwojem ERP. Tymczasem decyzje, które najmocniej wpływają na halę, zapadają raz na kilka lat: wybór systemu MES albo APS, wymiana ERP, podłączenie maszyn do sieci. Nikt w firmie nie podejmuje ich na tyle często, żeby nabrać w tym procesie wprawy.

Wprawę mają dostawcy systemów, bo prowadzą takie projekty co miesiąc. Ich zadaniem jest jednak sprzedać i wdrożyć własny produkt, więc to oni ustalają zakres, harmonogram i to, co jest w cenie. Analizy dostawców siłą rzeczy skupiają się na obszarach, które ich system dobrze obsługuje w standardzie. Każdą zmianę albo nietypowe wymaganie traktują jako zlecenie zmiany we własnym systemie, nawet jeśli lepiej sprawdziłoby się inne narzędzie, na przykład sprawdzone rozwiązanie open source. Niezależny doradca IT reprezentuje firmę produkcyjną: pomaga opisać, czego zakład potrzebuje, porównać oferty i dopilnować, żeby wdrożenie dało to, co obiecano.

Decyzje, które najmocniej wpływają na halę, zapadają raz na kilka lat. Nikt w firmie nie podejmuje ich na tyle często, żeby nabrać w tym procesie wprawy.

Kiedyś doradztwo IT kupowały głównie duże firmy produkcyjne, od firm konsultingowych, z zespołem i wielomiesięcznym projektem. Dla zakładu zatrudniającego kilkaset osób to zwykle za dużo. Coraz częściej pracuje się inaczej: jeden doradca albo mały zespół, konkretne zadanie, na przykład audyt, wybór systemu albo nadzór nad wdrożeniem, i jasno określony koniec. Tak pracuję też ja. Przez lata projektowałem, wdrażałem i sprzedawałem systemy APS i MES, więc wiem, jak taki projekt wygląda od strony dostawcy.

Instalacja rurowa w zakładzie przemysłowym

Kiedy doradztwo IT ma sens

Najczęściej w trzech sytuacjach:

  • Przed decyzją, którą firma podejmuje raz na kilka lat. Wybór MES albo APS, wymiana ERP, rozszerzenie systemu na drugi zakład. Koszt doradcy jest wtedy niewielki w porównaniu z ceną systemu i latami pracy w nim. Doradztwo APS zaczyna się na przykład od pytania, czy system APS w ogóle ma w firmie sens.
  • W trakcie wdrożenia, które przestało iść zgodnie z planem. Terminy przesuwają się, dostawca wycenia kolejne zmiany, ludzie po jego stronie co chwilę się zmieniają, a pracownicy na hali wciąż pracują po staremu. Ktoś z zewnątrz, kto nie brał udziału w dotychczasowych ustaleniach, szybciej zobaczy, co poszło nie tak i co da się jeszcze uratować.
  • Gdy firma nie wie, od czego zacząć. Problemy widać, na przykład opóźnione zlecenia, raporty składane ręcznie, brak danych z maszyn, ale nie wiadomo, czy rozwiąże je nowy system, lepsze użycie obecnego, czy zmiana sposobu pracy.

Kiedy doradca nie jest potrzebny

Gdy firma kupuje coś, co już kiedyś kupowała i wdrażała, i ma ludzi, którzy to prowadzili. Gdy chodzi o bieżące utrzymanie systemów, bo to zadanie dla działu IT albo firmy outsourcingowej. I przy zakupach tak małych, że koszt doradztwa zbliża się do ceny systemu. Jeśli rozmowa pokazuje, że to któryś z tych przypadków, mówię to na pierwszym spotkaniu.

Jak wybrać doradcę IT

Kilka pytań, które warto zadać przed podpisaniem umowy:

  1. Czy dostaje pieniądze od dostawców, których poleca? Prowizje i programy partnerskie zdarzają się w tej branży i nie zawsze są ujawniane. Doradca, który ich nie bierze, może to wpisać do umowy.
  2. Kto będzie wykonywał pracę? Bywa, że ofertę przedstawia ktoś doświadczony, a projekt prowadzą później młodsi konsultanci.
  3. Jakie projekty prowadził i w jakiej roli? Doświadczenie z wdrożeń w biurze nie przenosi się wprost na halę, gdzie są zmiany, przezbrojenia, braki materiałowe i operatorzy, którzy nie mają czasu na wypełnianie formularzy.
  4. Co firma dostanie na końcu? Rekomendację, specyfikację do zapytania ofertowego, harmonogram, raport z audytu. Efekt i moment zakończenia pracy warto zapisać przed startem. Gruba specyfikacja z nierealistycznymi wymaganiami i dużą ilością wypełniacza nie pomaga: trudno z niej szybko wyciągnąć wnioski.
  5. Czy kiedyś odradził klientowi wdrożenie? Doradca, który zawsze rekomenduje projekt, zarabia na projektach.

O modelach rozliczenia i o tym, co powinna zawierać oferta, piszę w artykule ile kosztuje doradztwo IT.

Najczęstsze problemy we współpracy z doradcą

  • Brak związku ze strategią firmy. Rekomendacje oderwane od tego, dokąd zmierza firma, jakie produkty, rynki i wolumeny planuje. Wtedy nawet dobrze wybrany system rozwiązuje problemy, które za dwa lata przestaną być ważne.
  • Brak zapisanego celu i końca. Bez jasnego definition of done projekt doradczy łatwo zamienia się w serię spotkań, po których nic się nie zmienia.
  • Zakres większy niż potrzeba. Wieloletni program transformacji cyfrowej tam, gdzie wystarczyłby wybór jednego systemu i pilotaż na jednej linii.
  • Dokumenty, których nikt nie czyta. Raport na kilkadziesiąt stron rzadko pomaga zarządowi podjąć decyzję. Rekomendacja powinna mieścić się na kilku stronach i kończyć się tym, co zrobić dalej.
  • Brak czasu ludzi z firmy. Doradca nie zna procesów lepiej niż kierownik produkcji czy planista. Jeśli oni nie mają czasu na rozmowy, wynik będzie oparty na domysłach.
  • Przywiązanie do jednego dostawcy albo technologii. Doradca, który zawsze poleca te same systemy, zawęża wybór, czasem z pominięciem tańszych rozwiązań, w tym systemów open source.

Od czego zacząć

Przed pierwszą rozmową z doradcą, niezależnie od tego, kogo wybierzesz, warto zadbać o trzy rzeczy:

  • listę systemów, których firma używa: w jakim zakresie są wykorzystywane i czy były dostosowywane pod firmę,
  • kilka przykładów tego, co nie działa, najlepiej z ostatniego miesiąca. Nie trzeba znać przyczyny, wystarczą objawy,
  • udział osoby, która dysponuje budżetem na projekt i może zdecydować o zmianie, na przykład właściciela, członka zarządu albo dyrektora operacyjnego.

Z takim przygotowaniem pierwsza rozmowa zajmuje godzinę i kończy się propozycją następnego kroku albo informacją, że doradca nie jest w tej sprawie potrzebny.