w tym artykule

Doradztwo APS pomaga firmie produkcyjnej w podjęciu właściwej decyzji: czy wdrożyć system APS, a jeśli tak, to jak. Proces planowania i harmonogramowania produkcji jest jednym z najbardziej złożonych procesów w firmie produkcyjnej. Uwzględnia informacje z wielu stron: od dostawców, od klientów, z produkcji, a często także z otoczenia firmy. Jego rezultat musi być przy tym niesłychanie dokładny: wykonalny, zgodny z terminami, z technologią, ze zdolnościami produkcyjnymi i z dostępnymi materiałami. To wszystko sprawia, że pomysł wdrożenia APS może przytłaczać.

Dlatego warto skorzystać z doradcy, który pomoże to uporządkować, wyrazić wymagania w sposób jednoznaczny i czytelny dla dostawców i zaplanować wdrożenie, a do tego pomoże zweryfikować i porównać możliwości systemów APS.

W czym pomaga doradztwo APS

Przy projekcie APS trzeba podjąć wiele decyzji i odpowiedzieć na wiele pytań. Dobre doradztwo APS pomoże Ci uzyskać jasność w tych sprawach i zwróci uwagę na kwestie, które w Twoim przypadku mogą być istotne, a o których zapominają zarówno planiści, jak i dostawcy, z którymi się spotykasz.

Czy APS ma w naszej firmie sens?

Z APS wiąże się przekonanie, że system naprawi planowanie. Nie naprawi, przynajmniej nie od razu, ale z pewnością pokaże trochę lepiej, gdzie są problemy.

Co ważne, wokół procesu zarządzania zapotrzebowaniem (demand management), jak i samego planowania i harmonogramowania produkcji istnieje bardzo dużo wiedzy i praktyki. Dobry dostawca APS potrafi zaproponować sprawdzone rozwiązania, ale nie traktuj wdrożenia APS jako wdrożenia albo naprawy samego planowania. APS jest tylko narzędziem, które pomoże sprawnie zrealizować zadany proces.

O tym, czy APS ma sens, rozstrzyga jedno pytanie: czy firma prowadzi dojrzały, oparty na danych proces planowania i harmonogramowania, albo czy jest gotowa taki proces wdrożyć. Wszystkie inne problemy, nawet brakujące dane, da się naprawić i nie muszą one powstrzymywać Twojej decyzji o wdrożeniu.

Jeśli jako właściciel nie chcesz usłyszeć, że produkcja nie dotrzymuje terminów, bo dwa albo trzy razy w tygodniu podejmujesz autorytatywną decyzję planistyczną, czyli robisz tzw. „wrzutkę prezesa”, to APS jest złym wyborem. Jeżeli natomiast chcesz, aby Twój proces był oparty na danych i mechanizmach, które z każdym tygodniem, miesiącem i rokiem będą coraz lepiej odzwierciedlały Twoje możliwości, APS i zbudowane wokół niego know-how mogą stać się źródłem Twojej przewagi konkurencyjnej.

Pełny APS czy narzędzie, które wspiera planowanie?

Pod nazwą APS sprzedaje się różne rodzaje narzędzi. Jedne narzędzia pokazują zlecenia na osi czasu i liczą jakiś harmonogram, ale w złożonych przypadkach nie pilnują wszystkich reguł i oczekują z ERP gotowych zleceń produkcyjnych. Są znacznie tańsze. Na drugim końcu skali są zaawansowane systemy z silnikiem harmonogramowania przy ograniczonych mocach i z poważnym projektem wdrożeniowym wokół. W przekazie marketingowym trudno czasami odróżnić te dwie klasy rozwiązań od siebie.

Może się okazać, że w Twojej firmie lepiej sprawdzi się proste narzędzie, które pomoże w ułożeniu sekwencji produkcji dla kluczowej linii. Możesz też stracić dużo cennego czasu na spotkania i prezentacje systemów, które należało wykluczyć już na starcie.

Niezależne doradztwo APS pomoże ustalić, czego rzeczywiście potrzebujesz i jakie narzędzie najlepiej poradzi sobie z odwzorowaniem procesu planowania i harmonogramowania, a także pozwoli na jego dalszą optymalizację.

Jakie są nasze najważniejsze wymagania?

Dobrze wdrożony APS daje harmonogram, który hala jest w stanie wykonać, kolejność zleceń bez zbędnych przezbrojeń, termin dla klienta bez dzwonienia do planisty i symulacje przed decyzją. Firma produkcyjna rzadko potrzebuje tego wszystkiego od razu. Jeśli problemem jest niedotrzymywanie terminów obiecanych klientom, wdrożenie APS będzie innym projektem niż wtedy, gdy problemem są przezbrojenia, które zjadają moc maszyn.

Wymagania funkcjonalne często stanowią podstawę zarówno projektu doradztwa IT, jak i analizy przedwdrożeniowej prowadzonej przez dostawców, i słusznie. Doradca pomaga ustalić, jakie są najbardziej priorytetowe wymagania funkcjonalne, a które funkcjonalności będą mile widziane w kolejnych etapach. W wielu firmach dokładne reguły planowania nie są zapisane i istnieją tylko w praktyce osób, które układają harmonogram. Częstym problemem jest założenie, że te detale są oczywiste i z pewnością dobrze obsłużone w oferowanym systemie. Nie zawsze tak jednak jest. Doradztwo pomoże odkryć wszystkie, nawet nieoczywiste wymagania i niuanse procesu, które część oferowanych rozwiązań dostarcza „w standardzie”, a które w innych rozwiązaniach są wręcz niemożliwe do wdrożenia.

Jakie dane mamy i czy wystarczą?

Brakujące dane, jak wspomniałem, są raczej standardem niż wyjątkiem w trakcie wdrożeń systemów APS. Problem pojawia się wtedy, gdy oczekujemy od wdrażanego systemu wyższej precyzji odpowiedzi, niż pozwala na to stan danych. Czego zwykle brakuje w ERP, opisuję przy przygotowaniu do wdrożenia APS. Doradca ocenia, jaki jest obecny stan posiadanych danych, gdzie znajdują się ich źródła (najczęściej nie wszystko jest w ERP) i ile pracy zajmie uporządkowanie tych danych, a potem ustala, które dane wystarczą na start.

Na dane idealne nie trzeba czekać. Nawet z niedokładnymi czasami operacji harmonogram z APS bywa lepszy niż arkusz, bo pilnuje pozostałych reguł i zapewnia sprawną komunikację z halą. Dzięki temu harmonogram staje się coraz dokładniejszy w miarę używania systemu. Często do brakujących danych można zastosować ogólną regułę, która wystarczy na start i stworzy podstawę do poprawiania naszych danych i naszej wiedzy o procesie.

Jak zintegrować APS z ERP?

Taka integracja jest najczęściej konieczna, chociaż są firmy, które chcą przenieść do nowego systemu cały swój proces, od zarządzania popytem do dyspozycji na halę.

Zazwyczaj integracja z ERP polega na zasileniu harmonogramu danymi o zleceniach produkcyjnych albo, jeśli zleceń produkcyjnych nie ma, danymi o zamówieniach klientów. Wraz ze zleceniami należy dostarczyć także informację o tym, na kiedy i w jakiej ilości należy je wykonać, oraz technologię realizacji. Zakres integracji bywa bardzo różny, tak jak różne są wdrożenia ERP i dane w ERP. Od stanu tych danych, o którym piszę wyżej, zależy, ile pracy integracja będzie wymagała.

Istotnym aspektem integracji jest też sama technologia jej dostarczenia oraz odpowiedzialność za przygotowanie danych w odpowiednim formacie po stronie ERP i po stronie APS. Harmonogram, od którego spodziewamy się aktualności i dynamiki, nie sprawdzi się, jeżeli integrację z ERP uruchamiamy raz na kilka godzin.

Integracje bywają jednym z dłuższych zadań w projektach i nie bez przyczyny. Na poziomie handlowym i we wstępnych rozmowach sytuacja wygląda często dosyć prosto. Później, przy wdrożeniu, światło dzienne ujrzy masa przypadków krańcowych, wyjątków i problemów z aktualizacją danych, które już istnieją w obu systemach.

Skuteczne doradztwo pomaga dobrze zaplanować zakres integracji i odpowiedzialność po obu stronach. Pomaga też wskazać sposoby i narzędzia, które zagwarantują, że integracja będzie działała równie sprawnie pierwszego dnia po uruchomieniu (go-live), jak i rok później.

Od czego najlepiej zacząć?

Odpowiedź na to pytanie powinien znać Twój zespół. Każdy dostawca może mieć własny pomysł na kolejne etapy projektu, który może wynikać z doświadczeń z podobnych firm albo z możliwości technicznych samego systemu. Warto jednak ustalić po swojej stronie, co będzie prawdziwym testem możliwości rozwiązania. Z jednej strony niekoniecznie będzie to najłatwiejszy obszar, z drugiej strony nie musi to być najbardziej skomplikowany proces. Niezależnie od obszaru, który wybierzesz, wdrożenie etapowe, małymi krokami, jest dobrym wyjściem, kiedy tylko jest możliwe. Dotyczy to zarówno zakresu produkcji, czyli tego, jakie procesy obejmujemy, jak i funkcjonalności, czyli tego, co dokładnie dostarczamy i uzyskujemy z APS. W pierwszym etapie kluczowa jest sama ocena ergonomii pracy z narzędziem i procesu wymiany danych z innymi systemami.

Przeprowadzenie niezależnego audytu przed wdrożeniem systemu APS pozwoli znaleźć dobrych kandydatów na taki pierwszy etap. Chodzi o etap, który zweryfikuje możliwości systemu i dostarczy pierwsze wymierne korzyści, ale również nie przeciąży użytkowników, czyli będzie miał niski próg wejścia. Pierwszy etap to też często stworzenie szablonów, które później łatwiej przenieść na kolejne obszary fabryki, wprowadzając drobne modyfikacje.

Wielu dostawców zaproponuje demo na Twoich danych na etapie handlowym albo możliwość przeprowadzenia płatnych, dłuższych warsztatów. W przypadku firm z Twojej „krótkiej listy” warto skorzystać z tej możliwości przed podjęciem decyzji.

Których dostawców wziąć pod uwagę?

Wybór systemu APS to decyzja, którą firma podejmuje raz na wiele lat, zwykle bez wcześniejszego doświadczenia. Dostawcy dobrze znają specyfikę firm produkcyjnych, być może także podobnych do Twojej, jednak zawsze patrzą na projekt przez pryzmat możliwości swojego systemu. Niezależny doradca, który zna kilka systemów APS z wdrożeń i moduły produkcyjne ERP, zawęża listę do systemów, które pasują do wymagań Twojej firmy, do danych, którymi dysponujesz, do procesu, którego oczekujesz, i do Twojego ERP.

Na co patrzeć podczas prezentacji systemu?

Prezentacje systemów często pokazują przećwiczone scenariusze na dokładnie przygotowanych danych. Często skupiają się także na najbardziej interesujących wizualnie aspektach planowania i harmonogramowania produkcji. Nie ma w tym nic złego: w końcu kupujemy oczami, a ciekawy, przejrzysty i responsywny interfejs jest istotnym elementem rozwiązania i warto brać go pod uwagę przy podejmowaniu decyzji.

Prawdziwa praca planistów z systemem wygląda jednak często zupełnie inaczej. Według moich obserwacji planiści w praktyce często korzystają z wykresu Gantta jedynie do sprawdzenia rezultatów swojej pracy. Liczba danych, parametrów, atrybutów i zdarzeń, które dzieją się dookoła harmonogramu, sprawia, że ich wizualizacja jest albo czytelna, ale nadmiernie uproszczona, albo zupełnie bezużyteczna. Większość pracy planistów odbywa się w widokach list i polega na sprawdzaniu i poprawianiu danych oraz na uruchamianiu akcji, algorytmów i heurystyk. Najważniejsze jest to, jak dobrze możliwości systemu pasują do Twojego procesu.

Czy uwzględniać w harmonogramie dane z produkcji?

Odpowiedź na to pytanie jest prosta: oczywiście tak. Dobry harmonogram to taki, który uwzględnia również to, co aktualnie dzieje się na produkcji, i dostosowuje się do tego.

Na hali codziennie coś idzie inaczej, niż zakładał harmonogram: maszyna ma awarię, operacja trwa dłużej, niż przewiduje norma, brakuje materiału albo operatora. Jeśli APS dostaje te informacje z produkcji, pokazuje aktualny stan realizacji zleceń i uruchamia mechanizmy, które dopasowują harmonogram do tego, co się wydarzyło. Jeśli APS tych informacji nie dostaje, harmonogram jest aktualny tylko do pierwszej awarii, a planista poprawia go ręcznie. Dane z produkcji pozwalają też porównać czas normatywny operacji z czasem rzeczywistym, zlecenie po zleceniu, i dzięki temu poprawiać dane, na których APS liczy harmonogram.

Nie chodzi przy tym o układanie całego harmonogramu od nowa po każdym zdarzeniu. Takie dopasowanie może działać także wtedy, gdy część harmonogramu jest „zamrożona”, chociaż samo „zamrażanie” harmonogramu jest przy APS złą praktyką. W idealnym przypadku stanowisko nie musi znać listy zadań dalej niż na jedno zlecenie naprzód, o ile logistyka wewnętrzna, utrzymanie ruchu i pozostałe działy dostają informacje w ten sam dynamiczny sposób.

Prawdziwe wyzwanie dotyczy szczegółów takiej integracji. Najlepsze systemy klasy APS będą miały dynamiczną integrację z produkcją, w której czas od zarejestrowania zdarzenia do aktualizacji harmonogramu jest liczony w sekundach. Czy masz już system MES? Czy chcesz go kupić i wdrożyć razem z APS? Jeśli tak, warto przeczytać o systemie MES i o tym, jak w integracji MES z APS może pomóc niezależny doradca.

U siebie czy w chmurze?

Tę decyzję kształtują różne czynniki. Dla jednych firm będzie to kwestia poczucia, że ich dane są ich własne, bo leżą na własnych serwerach. Dla innych firm będzie to kwestia obawy o dostępność systemu albo o bezpieczeństwo. Dla wielu firm odpowiedź jest od razu jasna, ale przyczyny tej odpowiedzi bywają różne.

Wielu dostawców oferuje swoje systemy zarówno w modelu on-premise (zainstalowane na serwerach w Twojej firmie), jak i w chmurze. Jeżeli Twoja firma ma doświadczenie w pracy z systemami chmurowymi, warto rozważyć tę opcję. Ze swojej praktyki widzę jednak, że gdy tylko to możliwe, polskie firmy wybierają wdrożenia w modelu on-premise. Szefowie IT w polskich firmach produkcyjnych często uznają systemy utrzymywane we własnej serwerowni za bardziej niezawodne.

Trzeba też zwrócić uwagę na utrzymanie systemu i na dostęp dla dostawcy, który jest konieczny, kiedy pojawiają się problemy. W przypadku instalacji on-premise oznacza to często konieczność udostępniania połączeń VPN. Serwis i utrzymanie rozwiązań chmurowych są zazwyczaj lepiej zautomatyzowane, a reakcja i wsparcie dostawcy mogą być znacznie sprawniejsze.

Wdrażając APS w chmurze, warto pomyśleć o redundantnych połączeniach internetowych, na przykład do różnych sieci szkieletowych. Odrębnym od połączenia aspektem jest kwestia wysokiej dostępności systemu (HA). Nawet w przypadku wdrożenia on-premise warto o nią zadbać, czyli na przykład przygotować osobne środowisko na zapasowym serwerze, gotowe do „przełączenia” w locie. I pamiętaj, tak jak z backupami: nie masz wysokiej dostępności, dopóki nie przećwiczysz w praktyce przełączenia, powrotu i synchronizacji danych pomiędzy systemami.

Jak wygląda model licencjonowania?

Na pierwszy rzut oka modele licencjonowania wielu dostawców będą wyglądały podobnie. Skupiają się wokół decyzji, czy wybrać subskrypcję, czy licencję wieczystą (perpetual), oraz wokół liczby stanowisk albo planistów. Warto zaznaczyć, że wdrożenie on-premise często nie wyklucza licencjonowania w subskrypcji: sposób licencjonowania i sposób instalacji systemu to zwykle dwie osobne decyzje. Przy liczbie stanowisk też są różne opcje, na przykład licencja przypisana do użytkownika (named user) albo licencja pływająca (floating). Już to może przyprawić o ból głowy przy porównywaniu ofert.

Do tego często dochodzą inne kryteria, które skalują koszt licencji: liczba transakcji, liczba zasobów i podobne. Trzeba to zrozumieć: dostawcy APS chcą, aby koszt licencji rzeczywiście odzwierciedlał wartość, którą system przynosi firmie, a sama liczba planistów często nie jest tu miarodajna. Nie zmienia to faktu, że prawdziwe porównanie kosztów licencji pomiędzy konkurencyjnymi ofertami jest karkołomne. Warto je przeprowadzić w perspektywie kilku lat, z uwzględnieniem opłat za utrzymanie. Doradca pomaga sprowadzić oferty do jednego kosztu całkowitego w tym samym horyzoncie.

Ile potrwa wdrożenie APS i ile będzie kosztować?

Projekt APS rzadko zamyka się poniżej stu tysięcy złotych, a usługi wdrożeniowe przeważnie kosztują więcej niż licencje. Z czego składa się ten koszt, pokazuję w opisie systemu APS. Do faktury dostawcy trzeba doliczyć pracę własnego zespołu, a uporządkowanie danych jest często największą częścią projektu. Najczęściej pojawiają się także usługi innych firm, na przykład Twojego partnera ERP, który będzie musiał we współpracy z Tobą i z dostawcą APS stworzyć sprawnie działającą integrację pomiędzy systemami.

Czas wdrożenia systemu APS, pomijając proste narzędzia wspierające planowanie, które często pozycjonują się w tej kategorii, to w optymistycznym wariancie kilka miesięcy, a w realistycznym często ponad rok. To nie oznacza, że tak długo będziesz czekać na pierwsze korzyści i rezultaty. Dobrze zaprojektowana koncepcja wdrożenia może pozwolić na przykład na wcześniejsze uruchomienie systemu w pierwszych obszarach, a wnioski z tych etapów posłużą jako wzorzec (blueprint) do dalszej pracy. Dostawcy często deklarują, że wdrożenie można przeprowadzić w ciągu kilku tygodni. Warto wtedy dopytać, jaki zakres obejmuje taka deklaracja, bo zwykle chodzi o najbardziej podstawową konfigurację, która jest dopiero punktem wyjścia do właściwej pracy. W obu przypadkach chodzi o ten sam pierwszy krok, który bywa różnie nazywany: w ofercie dostawcy jest „wdrożeniem w kilka tygodni”, a w dobrze zaplanowanym projekcie jest pierwszym etapem dłuższej pracy.

Rezultat projektu doradztwa APS

Na wiele pytań z tej strony odpowiedź brzmi „to zależy” i podobnie jest z rezultatem projektu doradczego. Dobrze przeprowadzony projekt powinien dostarczyć krótki, zwięzły i praktyczny opis bieżącej sytuacji. Taki opis zawiera charakterystykę produkcji i procesu planistycznego, charakterystykę systemu ERP i innych systemów, z którymi należy zintegrować APS, oraz wymagania funkcjonalne.

Taka analiza powinna być mapą drogową dla dalszego wdrożenia. Służy firmie produkcyjnej do weryfikacji i planowania działań, a dostawcom do oceny zadania i dopasowania możliwie najlepszego rozwiązania. Dzięki temu pomaga znacząco obniżyć ryzyko wdrożenia.

Co daje doradztwo APS

Opisane wyżej pytania to nie wszystkie ważne decyzje i aspekty wdrożenia systemu APS. Dobre doradztwo APS pomoże Ci skutecznie przejść przez ten projekt oraz wybrać i wdrożyć właściwe narzędzie. System APS może stać się w Twojej firmie źródłem ogromnej przewagi konkurencyjnej, ale polski rynek zna też przypadki, w których projekty wdrożeniowe kończyły się w sądzie. Jeżeli chcesz uniknąć kosztownej pomyłki w wyborze i wdrożeniu systemu, warto skorzystać z niezależnego doradztwa IT, zanim poprosisz dostawców o oferty.