w tym artykule

CMMS (Computerized Maintenance Management System) to system do zarządzania utrzymaniem ruchu. Prowadzi ewidencję maszyn i urządzeń, planuje przeglądy, rejestruje awarie i naprawy oraz pilnuje części zamiennych. W polskich zakładach mówi się też po prostu o systemie utrzymania ruchu albo systemie UR.

Co robi CMMS

Zakres funkcji mocno różni się między dostawcami: od prostych aplikacji do zgłaszania awarii po rozbudowane systemy z magazynem części i analizami. Najczęściej spotykane funkcjonalności to:

  • kartoteki maszyn z dokumentacją i historią napraw,
  • planowanie przeglądów według kalendarza albo według czasu pracy maszyny,
  • przyjmowanie zgłoszeń awarii i przydzielanie ich ludziom z utrzymania ruchu,
  • magazyn części zamiennych z podpowiedziami, co zamówić, i ustalaniem minimalnych i maksymalnych stanów na podstawie historii zużycia, dzięki czemu mniej kapitału jest zamrożone w częściach, które leżą latami, a tych potrzebnych nie brakuje przy awarii,
  • wskaźniki, na przykład średni czas między awariami (MTBF) i średni czas naprawy (MTTR).

Od napraw do przewidywania awarii

Utrzymanie ruchu w zakładzie przechodzi zwykle przez kilka etapów, a CMMS wspiera każdy z nich:

  • reaktywne: naprawa po awarii, zgłoszeniu operatora albo przestoju, który wymaga interwencji utrzymania ruchu; CMMS porządkuje zgłoszenia i zapisuje historię,
  • prewencyjne: przeglądy według kalendarza albo liczby godzin czy cykli pracy; CMMS planuje je i pilnuje, żeby nie wypadały z kalendarza ani nie odkładały się w zaległościach (backlogu),
  • według stanu technicznego: przegląd wtedy, gdy pomiar, na przykład drgań albo temperatury łożyska, przekroczy próg,
  • predykcyjne: prognozowanie awarii na podstawie danych z czujników i historii.

Utrzymanie według stanu technicznego można zacząć stosunkowo szybko: wystarczą czujniki na kluczowych maszynach i progi, po których przekroczeniu powstaje zgłoszenie. Predykcja wymaga więcej, bo model musi się uczyć na zarejestrowanych awariach, a poważne awarie danego elementu zdarzają się rzadko. Przy rzadkich awariach potrzebna jest więc długa, porządnie prowadzona historia napraw, dlatego większość zakładów zaczyna od uporządkowania przeglądów prewencyjnych.

CMMS a MES

MES wie, kiedy maszyna stoi i dlaczego. CMMS wie, co z nią robiono i kiedy wymaga przeglądu. Po połączeniu obu systemów przestój zarejestrowany w MES może od razu stać się zgłoszeniem w CMMS, a liczniki pracy maszyn z MES mogą wyznaczać terminy przeglądów. Szerszym rozwiązaniem, obejmującym też finanse i cały cykl życia majątku, jest EAM. Część systemów MES i ERP ma własny moduł utrzymania ruchu; czy wystarczy, zależy od tego, jak rozbudowane jest utrzymanie ruchu w zakładzie.

przykład: awaria prasy

Bez systemu operator zgłasza awarię telefonicznie albo na kartce, technik szuka w pamięci, co ostatnio wymieniano, a potrzebnej części nie ma na magazynie. Po naprawie nikt nie wie dokładnie, ile trwało czekanie na reakcję, a ile sama naprawa.

Z CMMS połączonym z MES utrzymanie ruchu widzi stan maszyn na bieżąco. Zgłoszenie powstaje według reguł ustalonych w zakładzie, na przykład gdy operator wybierze przyczynę zatrzymania, która wymaga interwencji utrzymania ruchu, albo gdy prasa stoi dłużej niż ustalony czas, a przyczyna wciąż nie jest podana. Technik dostaje zgłoszenie na telefon albo przez dashboard utrzymania ruchu, sprawdza w aplikacji historię maszyny i to, czy potrzebna część jest na stanie.

Cały przestój zostaje zarejestrowany i podzielony na etapy:

  • czas od zatrzymania do podjęcia zgłoszenia przez utrzymanie ruchu,
  • czas naprawy, wykonane czynności i zużyte części,
  • czas od zgłoszenia przez utrzymanie ruchu, że maszyna jest sprawna, do wznowienia produkcji.

Dzięki temu widać, jak szybko reaguje utrzymanie ruchu, gdzie ginie czas po naprawie i ile mocy produkcyjnej linia straciła. Po kilku podobnych zgłoszeniach łatwo też ocenić, czy wymieniany element nie powinien trafić do przeglądów prewencyjnych.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze

W CMMS, jak w wielu systemach dla produkcji, wartość zależy przede wszystkim od tego, czy dane są wprowadzane systematycznie i kompletnie. Dlatego najważniejsze są funkcje, które ułatwiają codzienną pracę: intuicyjna obsługa, brak podwójnego wpisywania tych samych danych i pobieranie liczników i przestojów prosto z maszyn zamiast przepisywania ich ręcznie. Przy porównaniu systemów warto sprawdzić przede wszystkim:

  • Wygoda zgłaszania i zamykania zleceń. Jeśli wpisanie naprawy trwa dłużej niż sama naprawa, technicy przestaną to robić i historia będzie niepełna. Aplikacja na telefon, także bez zasięgu na hali, zwykle przesądza o powodzeniu.
  • Import ewidencji maszyn. Pierwsze tygodnie wdrożenia to zwykle przenoszenie kartotek, dokumentacji i planów przeglądów. Warto wiedzieć, jak system to ułatwia.
  • Części zamienne. Czy magazyn części jest w CMMS, w ERP, czy w obu, i jak się synchronizują.
  • Raporty i analizy. Wskaźniki takie jak MTBF, MTTF i MTTR, czas od zgłoszenia do podjęcia zadania przez technika, rotacja i nieużywane pozycje w magazynie części. To z nich widać, gdzie utrzymanie ruchu traci czas i pieniądze, więc warto sprawdzić je na danych podobnych do własnych.
  • Integracje. Liczniki pracy i przestoje z MES albo SCADA, zamówienia części w ERP.

Kiedy warto myśleć o CMMS

  • przeglądy są planowane w arkuszu albo na papierze i zdarza się, że wypadają,
  • historia napraw maszyny jest w głowach kilku osób,
  • zespół utrzymania ruchu jest liczny albo pracuje na kilka zmian i trudno ustalić, kto i co przy maszynie robił,
  • techników trudno zatrzymać albo często przychodzą nowi: w CMMS od pierwszego dnia widzą historię maszyn, typowe usterki i sprawdzone sposoby ich usuwania, zamiast uczyć się tego latami od starszych kolegów,
  • awarie przedłużają się, bo brakuje części zamiennych,
  • trudno odpowiedzieć, które maszyny psują się najczęściej i ile to kosztuje,
  • klient albo norma, na przykład IATF 16949, wymaga udokumentowanego utrzymania ruchu prewencyjnego.

Od czego zacząć

Od ewidencji maszyn i oceny, które z nich są krytyczne, czyli których awaria zatrzymuje produkcję albo zagraża bezpieczeństwu. Następnie ustala się kody przyczyn awarii, żeby historia dała się później analizować, i plany przeglądów dla maszyn krytycznych. Resztę zakładu można dołączać stopniowo.

Zanim zakład wybierze CMMS, warto sprawdzić, gdzie dziś są dane o maszynach i przeglądach: w arkuszach, w ERP, w zeszytach utrzymania ruchu. Ten przegląd pokazuje, czy problemem jest brak systemu, czy brak nawyku zapisywania, i od niego zaczyna się audyt IT.