w tym artykule

EBR (Electronic Batch Record), po polsku elektroniczny rekord serii, to zapis wytwarzania jednej serii produktu prowadzony w systemie zamiast na papierze: kto, kiedy i na jakim urządzeniu wykonał każdy krok, z jakimi parametrami i z jakim wynikiem. Stosuje się go w farmacji i innych firmach produkcyjnych objętych GMP, coraz częściej także w kosmetykach, chemii i żywności, gdzie rekordu nie wymaga przepis, ale wymaga go klient albo audytor.

SkrótEBR, czasem eBR
Po angielskuelectronic batch record; w farmacji dzielony na rekord wytwarzania (BMR) i rekord pakowania (BPR)
Po polskuelektroniczny rekord serii, elektroniczna dokumentacja serii
Zastępujepapierowy rekord serii (batch record)
Gdzie go szukaćmoduł MES dla branż regulowanych albo osobny system EBR

Co wymaga przepis, a co jest wyborem

Przepisy wymagają rekordu serii, nie jego elektronicznej formy. W UE to rozdział 4 części I wytycznych GMP (dokumentacja), w USA 21 CFR 211.188. Papier jest dozwolony i w wielu zakładach farmaceutycznych nadal działa. Gdy rekord jest elektroniczny, zaczynają obowiązywać wymagania dla systemów komputerowych: aneks 11 w UE i 21 CFR Part 11 w USA, czyli walidacja, ścieżka zmian (audit trail), podpisy elektroniczne, kontrola dostępu i kopie danych, a do tego integralność danych według zasad ALCOA+. EBR jest więc decyzją firmy, a aneks 11 jej ceną.

Jak działa

Punktem wyjścia jest wzorcowy rekord serii (MBR, master batch record): przepis wytwarzania z krokami, materiałami, urządzeniami, parametrami i limitami, zatwierdzony przez dział jakości. System tworzy z niego rekord dla konkretnej serii i prowadzi operatora krok po kroku:

  • wymusza kolejność kroków i nie pozwala przejść dalej bez wymaganych wpisów albo podpisów,
  • sprawdza materiał i urządzenie: skan partii surowca porównuje z recepturą, status wagi i mieszalnika ze stanem w systemie,
  • zbiera dane prosto z urządzeń: naważki z wag, parametry procesu ze sterowników albo SCADA, wyniki badań z LIMS,
  • porównuje wpisy z limitami i przy przekroczeniu otwiera odchylenie, zamiast czekać, aż ktoś je znajdzie przy przeglądzie,
  • zapisuje, kto, kiedy i co zrobił, oraz każdą poprawkę z jej powodem.

Po zakończeniu serii Osoba Wykwalifikowana zwalnia ją na podstawie rekordu. Przy papierze oznacza to przeglądanie całej dokumentacji strona po stronie. W EBR możliwy jest przegląd według odstępstw (review by exception): system pokazuje tylko kroki z odchyleniami albo brakami, bo reszta jest z założenia zgodna z wzorcem. To główny powód, dla którego firmy produkcyjne wdrażają EBR: krótszy czas od końca produkcji do zwolnienia serii i mniej błędów dokumentacji, które przy papierze wychodzą dopiero przy przeglądzie.

przykład: naważanie w EBR

Operator zaczyna krok naważania substancji czynnej. System pokazuje, który materiał i w jakiej ilości; operator skanuje etykietę pojemnika. Partia zgadza się z recepturą i ma w LIMS status „zwolniona”, więc krok się otwiera; gdyby była w kwarantannie, system by go zablokował. Waga przesyła odczyt wprost do rekordu, system porównuje go z tolerancją i zapisuje identyfikator wagi oraz datę jej ostatniego wzorcowania. Operator potwierdza krok podpisem elektronicznym, a przy substancji czynnej drugi podpis składa osoba sprawdzająca. Gdy odczyt wypada poza tolerancją, system nie przepuszcza kroku dalej i otwiera odchylenie, które trafia do QMS.

Papier na ekranie

Najprostsze wdrożenia przenoszą papierowe formularze na ekran jeden do jednego (paper on glass), bez wymuszania kolejności i bez danych z urządzeń. Taki rekord nadal jest elektroniczny i podlega aneksowi 11, ale daje niewiele ponad papier: operator dalej przepisuje odczyty, a przegląd według odstępstw nie działa, bo system nie wie, co jest odstępstwem. Z drugiej strony pełna integracja z wagami, sterownikami i LIMS to większy zakres walidacji i dłuższy projekt. Zakres warto ustalić krok po kroku: które dane mają przychodzić z urządzeń od początku, a które operator wpisuje ręcznie w pierwszej wersji.

EBR a MES, ERP i LIMS

W farmacji EBR jest zwykle modułem systemu MES dla branż regulowanych albo osobnym systemem, który z MES współpracuje. Zlecenia i zużycie materiałów wymienia z ERP, statusy partii i wyniki badań z LIMS, odchylenia z QMS. Przy produkcji wsadowej receptury i ich wykonanie opisuje standard ISA-88, według którego zbudowana jest większość systemów EBR.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze

  • Wzorcowe rekordy. Ile produktów i wariantów ma firma i kto będzie budował i zatwierdzał MBR w systemie; to największa praca po stronie zakładu, nie dostawcy.
  • Dane podstawowe. Materiały, urządzenia, limity i wersje receptur muszą być uporządkowane, zanim powstanie pierwszy MBR.
  • Urządzenia. Które wagi, mieszalniki i sterowniki mają interfejs, a które dane operator będzie wpisywał ręcznie.
  • Walidacja. Zakres i dokumentacja walidacyjna dostawcy w umowie; jak ją prowadzić, opisuje przewodnik GAMP 5.
  • Zmiany we wzorcu. Jak system prowadzi wersje MBR i kontrolę zmian i czy wie, według której wersji wykonano starą serię.
  • Dostęp inspektora. Jak pokazać rekord serii podczas inspekcji: na ekranie, w wydruku albo eksporcie, i jak długo dane będą dostępne.

Wdrożenie EBR idzie w zakładzie produkcyjnym, który w tym czasie produkuje i podlega inspekcjom; jak je poprowadzić, od zakresu po walidację, opisuję w artykule o wdrożeniu systemu IT, a kto po stronie zakładu czyta ofertę i dokumentację dostawcy, w artykule o tym, czym jest doradztwo IT.