w tym artykule
ISA-88, nazywany też S88, to standard opisujący sterowanie procesami wsadowymi, czyli takimi, w których produkt powstaje w partiach (szarżach, z angielskiego batch): w reaktorze, mieszalniku czy kotle, według receptury. Pierwszą część opublikowało amerykańskie stowarzyszenie ISA (otwiera się w nowej karcie) w 1995 roku, a jako norma międzynarodowa funkcjonuje pod numerem IEC 61512.
Standard nie opisuje konkretnego oprogramowania. Daje wspólny język i model, według którego dzieli się instalację, sterowanie i receptury, tak żeby automatycy, technolodzy i dostawcy systemów rozumieli to samo.
Najważniejsza idea: receptura oddzielona od urządzeń
W instalacji zbudowanej bez standardu receptura bywa zaszyta w programie sterownika: każda zmiana produktu albo parametru wymaga zmiany programu. ISA-88 rozdziela dwie rzeczy:
- receptura mówi, co i w jakiej kolejności zrobić: dodać składnik, podgrzać do określonej temperatury, mieszać przez określony czas,
- urządzenia wiedzą, jak to zrobić: sterownik ma gotowe, przetestowane fazy, takie jak dozowanie, grzanie czy mieszanie.
Dzięki temu technolog może dodać nowy produkt albo zmienić parametry w recepturze, bez zmian w programie sterownika, a te same fazy obsługują wiele produktów.
Trzy modele standardu
Model fizyczny dzieli zakład na poziomy: przedsiębiorstwo, zakład, obszar, komórka procesowa, jednostka (na przykład reaktor), moduł urządzeń (na przykład układ dozowania) i moduł sterowania (na przykład zawór albo pompa).
Model proceduralny dzieli sposób wytwarzania na procedurę, procedury jednostkowe, operacje i fazy. Faza to najmniejszy krok, który wykonuje sterownik, na przykład „dozuj 200 kg składnika A”.
Model receptur opisuje cztery rodzaje receptur: ogólną (wiedza o produkcie, niezależna od zakładu), zakładową, główną (dopasowaną do konkretnej komórki procesowej) i sterującą, czyli kopię receptury głównej dla jednej partii, z rzeczywistymi wartościami.
Kolejne części standardu opisują struktury danych, receptury ogólne i zakładowe oraz zapis przebiegu partii (batch record).
Gdzie się go stosuje
Przede wszystkim w branżach z produkcją wsadową: farmacji, chemii, kosmetykach, produkcji żywności i napojów. W farmacji struktura według ISA-88 ułatwia spełnienie wymagań GMP: każda partia ma pełny zapis wykonanych faz i parametrów, a zmiana receptury nie musi oznaczać zmiany i ponownej walidacji programu sterownika.
Z ISA-88 wywodzi się też PackML, standardowy model stanów maszyn pakujących, który ujednolica sposób, w jaki maszyny różnych producentów raportują swój stan.
ISA-88 a ISA-95 i MES
ISA-88 opisuje sterowanie wewnątrz komórki procesowej: jak instalacja wykonuje partię. Norma ISA-95 opisuje, jak systemy firmy dzielą się zadaniami, od ERP po MES. Oba standardy się uzupełniają i używają zbliżonego modelu zakładu.
W praktyce receptury główne i zapis partii mogą znajdować się w systemie do zarządzania partiami, dostarczanym zwykle przez producentów systemów sterowania, albo w MES, który przekazuje zlecenie i recepturę do instalacji i odbiera wyniki. O tym, który system jest źródłem receptury, warto zdecydować przed wdrożeniem, żeby nie prowadzić jej w dwóch miejscach.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie instalacji
- czy program sterownika jest zbudowany z faz zgodnych z ISA-88, czy receptura jest w nim zaszyta,
- kto i jak może zmieniać receptury, i czy zmiany są zapisywane,
- czy instalacja zapisuje przebieg każdej partii w formie, którą da się przekazać do SCADA, MES albo systemu jakości,
- czy integrator ma doświadczenie z ISA-88 i pokaże wcześniejsze projekty zbudowane według standardu.
Instalacja zbudowana według ISA-88 kosztuje na początku zwykle więcej, bo wymaga przemyślenia struktury faz. Zwraca się przy każdym nowym produkcie i każdej zmianie receptury. Wymagania dotyczące struktury faz muszą trafić do zapytania ofertowego i umowy z integratorem; po odbiorze instalacji przebudowa programu na fazy to osobny, kosztowny projekt.