w tym artykule

LIMS (Laboratory Information Management System) to system do zarządzania pracą laboratorium: rejestracją próbek, planami badań, wynikami i ich zatwierdzaniem. W firmach produkcyjnych stosuje się go tam, gdzie jakość wyrobu potwierdza laboratorium, czyli najczęściej w farmacji, chemii i branży spożywczej.

Co robi LIMS

LIMS dla laboratorium kontroli jakości w zakładzie wygląda inaczej niż system dla laboratorium badawczego albo usługowego. W zakładzie produkcyjnym zwykle:

  • rejestruje próbki surowców, półproduktów i wyrobów gotowych,
  • przypisuje im badania według specyfikacji i pilnuje terminów,
  • zbiera wyniki, także bezpośrednio z aparatury pomiarowej,
  • porównuje wyniki ze specyfikacją i prowadzi ich zatwierdzanie,
  • wystawia świadectwa jakości (CoA),
  • zapisuje, kto i kiedy zmienił dane (audit trail).
przykład: droga próbki

Do magazynu przyjeżdża partia surowca. Magazynier przyjmuje ją w WMS ze statusem „kwarantanna” i pobiera próbkę; etykieta z kodem łączy próbkę z partią. W LIMS próbka dostaje plan badań według specyfikacji surowca, na przykład wilgotność, zawartość substancji czynnej i czystość mikrobiologiczną. Analityk wykonuje badania: wynik wilgotności wpada wprost z wagosuszarki, pozostałe wpisuje ręcznie, a system porównuje je z limitami. Gdy wszystkie mieszczą się w specyfikacji, kierownik laboratorium zatwierdza badanie, a LIMS zmienia status partii na „zwolniona” i przekazuje go do WMS i ERP; od tej chwili partię można wydać na produkcję. Wynik poza specyfikacją blokuje partię i otwiera zgłoszenie niezgodności w QMS.

LIMS w branżach regulowanych

W farmacji laboratorium musi spełniać wymagania GMP, w tym dotyczące systemów komputerowych (w UE aneks 11 do wytycznych GMP, w USA 21 CFR Part 11). Dotyczą one między innymi podpisów elektronicznych, ścieżki zmian i walidacji systemu. Wdrożenie LIMS w takim zakładzie obejmuje więc walidację, która bywa porównywalna pracochłonnością z samą konfiguracją.

LIMS a MES i QMS

Wynik badania często decyduje o tym, czy partia może przejść dalej. Dlatego LIMS łączy się z MES, żeby zwolnienie albo blokada partii były widoczne na produkcji, oraz z QMS, do którego trafiają wyniki niezgodne ze specyfikacją. W farmacji wynik z LIMS trafia też do elektronicznego rekordu serii (EBR), gdzie otwiera albo blokuje kolejny krok wytwarzania.

LIMS a ERP i WMS

Partia w magazynie ma status: w kwarantannie, zwolniona, zablokowana, do utylizacji. W większości zakładów ten status prowadzi ERP albo WMS, a LIMS zmienia go na podstawie wyników badań. Trzeba ustalić jedno miejsce, w którym status jest prawdą, i kierunek przepływu: LIMS wysyła wynik i decyzję, ERP lub WMS pilnuje, żeby zablokowanej partii nikt nie wydał. Bez integracji status przepisuje się ręcznie, a partia w kwarantannie trafia na linię, bo ktoś spojrzał na stary wydruk. Drugi punkt styku to specyfikacje: limity badań powinny być prowadzone i zmieniane w jednym systemie, w LIMS albo w PLM, a do drugiego tylko kopiowane.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze

  • Aparatura. Które urządzenia w laboratorium mają interfejs i jaki: waga, pH-metr, chromatograf, spektrometr. Ręczne przepisywanie wyników to najczęstsze źródło błędów i największy koszt pracy analityków.
  • Specyfikacje i wersje. Jak system prowadzi zmiany limitów i czy wie, według której wersji specyfikacji badano starą partię.
  • Świadectwa dla klientów. Czy CoA powstaje automatycznie z zatwierdzonych wyników, w układzie, jakiego wymagają klienci; przepisywanie wyników do szablonu w Wordzie to praca, którą LIMS ma zabrać.
  • Statusy partii. Jak LIMS przekazuje zwolnienie i blokadę do ERP, WMS i MES i co się dzieje, gdy integracja nie działa.
  • Walidacja. W branży regulowanej dokumentacja walidacyjna dostawcy i zakres testów muszą być w umowie, nie w załączniku dosłanym po podpisaniu.

W branżach regulowanych walidację planuje się razem z całym wdrożeniem, nie po konfiguracji: dokumentacja walidacyjna dostawcy, zakres testów i to, kto je podpisuje, powinny być w umowie, zanim ktoś zacznie ustawiać system.