w tym artykule

MQTT (pierwotnie MQ Telemetry Transport) to lekki protokół do przesyłania danych między urządzeniami a systemami. Powstał pod koniec lat 90. do monitorowania rurociągów przez łącza satelitarne, czyli tam, gdzie połączenie bywa wolne i niestabilne. Dziś jest otwartym standardem OASIS (otwiera się w nowej karcie) (wersje 3.1.1 i 5.0) i jednym z najczęściej używanych protokołów w IoT i automatyce.

W zakładzie produkcyjnym MQTT służy najczęściej do jednego: żeby dane z maszyn, czujników i sterowników PLC trafiały do systemów takich jak MES, ERP czy CMMS bez budowania osobnego połączenia dla każdej pary urządzenie–system.

Jak działa MQTT

MQTT działa w modelu publikacja-subskrypcja. Urządzenia i systemy nie łączą się ze sobą bezpośrednio. Każde łączy się z jednym serwerem, nazywanym brokerem.

  • Broker przyjmuje wiadomości i rozsyła je do zainteresowanych. Popularne brokery to na przykład Mosquitto, EMQX czy HiveMQ.
  • Klient publikujący wysyła dane do brokera, na przykład sterownik PLC podaje stan maszyny albo czujnik temperaturę.
  • Klient subskrybujący zapisuje się na dane, które go interesują, na przykład system MES odbiera liczniki sztuk i przestoje.

Wiadomości są porządkowane w tematach (topics) o strukturze podobnej do ścieżki w katalogu, na przykład zaklad1/linia3/prasa2/temperatura. System może subskrybować jeden temat albo całą gałąź, na przykład wszystkie dane z linii 3.

Kilka cech protokołu ma znaczenie w produkcji:

  • trzy poziomy QoS (Quality of Service): od „wyślij i zapomnij” po gwarancję, że wiadomość dotrze dokładnie raz,
  • wiadomości zachowywane przez brokera (retained), dzięki którym nowy subskrybent od razu dostaje ostatnią znaną wartość,
  • „ostatnia wola” (Last Will), czyli wiadomość, którą broker publikuje, gdy urządzenie niespodziewanie się rozłączy, przydatna do wykrywania utraty komunikacji,
  • szyfrowanie TLS i uwierzytelnianie klientów.

MQTT a OPC UA

MQTT i OPC UA często przedstawia się jako konkurentów, ale w praktyce się uzupełniają. OPC UA opisuje dane razem z ich modelem: wie, że dana wartość to temperatura stołu prasy w stopniach Celsjusza. Jest dostępny w wielu nowszych sterownikach i maszynach. MQTT jest prostszy i lepiej skaluje się na wiele systemów odbierających te same dane.

Częsty układ wygląda tak: bramka (gateway) przy maszynie czyta dane przez OPC UA, Modbus albo protokół producenta sterownika i publikuje je do brokera MQTT. Systemy wyżej korzystają już tylko z brokera.

Do czego MQTT przydaje się w zakładzie

  • zbieranie danych do monitorowania wydajności i OEE,
  • przekazywanie stanów maszyn i przestojów do MES,
  • powiadamianie systemu utrzymania ruchu (CMMS) o awariach i przekroczeniach parametrów,
  • zbieranie danych do analiz, predykcyjnego utrzymania ruchu i raportów zużycia energii,
  • przesyłanie danych do chmury, na przykład Azure IoT Hub czy AWS IoT Core.

Ograniczenia

MQTT określa, jak przesłać wiadomość, ale nie mówi nic o jej treści. Jedna maszyna może wysłać temperaturę jako liczbę, druga jako tekst z jednostką, trzecia w formacie JSON z własną strukturą. W większej instalacji szybko pojawia się bałagan. Dlatego obok MQTT warto od początku ustalić zasady nazewnictwa tematów i format danych. Takie zasady dla całego zakładu opisuje podejście Unified Namespace; gotowym, choć w Polsce rzadko stosowanym standardem jest Sparkplug B.

Drugą sprawą jest sam broker. Skoro przez niego przechodzą wszystkie dane, jego awaria zatrzymuje cały przepływ informacji. W produkcji broker powinien być utrzymywany jak każdy inny krytyczny system: z kopią zapasową, monitoringiem i planem na wypadek awarii.

Czy MQTT i wspólna warstwa danych mają sens w danym zakładzie, zależy od tego, ile systemów ma korzystać z tych samych danych w najbliższych latach; to pytanie o architekturę, czyli o strategię IT, a nie o jeden projekt.