w tym artykule
MRP (Material Requirements Planning), czyli planowanie potrzeb materiałowych, to metoda liczenia, ile i czego trzeba wyprodukować i kupić, żeby zdążyć z zamówieniami. Powstała w latach 60. i 70. XX wieku, a dziś jest podstawowym modułem prawie każdego systemu ERP.
Jak działa
MRP zaczyna od planu: zamówień klientów i prognoz, zebranych w głównym harmonogramie produkcji. Następnie:
- rozbija każdy wyrób na części i materiały według jego struktury (BOM),
- odejmuje to, co jest na stanie i co już zamówiono,
- cofa się w czasie o czasy realizacji, żeby wiedzieć, kiedy zacząć produkcję albo złożyć zamówienie,
- proponuje zlecenia produkcyjne i zamówienia zakupu, zaokrąglone do sensownych partii.
Klient zamawia 100 stołów na koniec miesiąca. Każdy stół to blat i cztery nogi. MRP rozbija zamówienie: potrzeba 100 blatów i 400 nóg. Na magazynie jest 150 nóg, a 50 jest już zamówionych u dostawcy z dostawą przed rozpoczęciem montażu, więc brakuje 200. Dostawca potrzebuje dwóch tygodni, przyjęcie dostawy na magazyn zajmuje dzień, a montaż dwa dni, więc system proponuje zamówienie 200 nóg najpóźniej 17 dni przed terminem, zaokrąglone do wielkości opakowania dostawcy.
Przy jednym wyrobie można to policzyć na kartce, przy setkach wyrobów, kilkupoziomowych strukturach i codziennych zmianach zamówień robi to tylko system.
Decyzje, których nie widać na pierwszy rzut oka
Poza samym „ile i kiedy” MRP po drodze rozstrzyga kilka spraw, o których łatwo zapomnieć:
- produkować czy kupić: dla każdego podzespołu system tworzy albo zlecenie produkcyjne, albo zamówienie zakupu, a przy pozycjach, które bywają i robione na miejscu, i kupowane, dzieli potrzebę według ustalonych proporcji,
- ile naraz: według wybranej metody ustalania wielkości partii, na przykład dokładnie tyle, ile wynosi potrzeba, stała partia, potrzeby całego tygodnia w jednym zamówieniu albo ekonomiczna wielkość zamówienia (EOQ), która równoważy koszt uruchomienia lub złożenia zamówienia z kosztem utrzymania zapasu, zawsze z uwzględnieniem minimum i wielokrotności,
- u którego dostawcy: według listy źródeł zaopatrzenia i podziału ilości między dostawców,
- według której struktury i marszruty: gdy wyrób ma warianty wykonania, na przykład zależne od wielkości partii albo daty obowiązywania,
- co przesunąć albo anulować: przy zmianie planu system podpowiada, które istniejące zlecenia i zamówienia przyspieszyć, opóźnić albo skasować.
W większości systemów to nie są decyzje liczone na bieżąco, tylko ustawienia w danych podstawowych pozycji. MRP nie porównuje kosztu własnej produkcji z ceną dostawcy, tylko stosuje to, co ktoś kiedyś wpisał. Dlatego warto co jakiś czas te ustawienia przejrzeć, bo zmieniają się koszty, dostawcy i moce zakładu.
Podstawowe pojęcia
- S&OP (Sales and Operations Planning), planowanie sprzedaży i operacji: miesięczne uzgodnienie, ile firma chce sprzedać i ile jest w stanie wyprodukować, zwykle w grupach wyrobów,
- MPS (Master Production Schedule), główny harmonogram produkcji: co i kiedy ma być gotowe, już dla konkretnych wyrobów,
- RCCP (Rough-Cut Capacity Planning), zgrubne planowanie mocy: czy główny harmonogram mieści się w mocach kluczowych maszyn, linii i ludzi,
- BOM (Bill of Materials), struktura wyrobu: z czego składa się wyrób, na wielu poziomach,
- potrzeby brutto i netto: brutto to wszystko, czego wymaga plan, netto to brakująca część po odjęciu stanu i zamówień w drodze,
- czas realizacji (lead time): ile trwa produkcja albo dostawa danej pozycji,
- zapas bezpieczeństwa: ilość, poniżej której nie schodzi się mimo planu,
- wielkość partii: reguła zaokrąglania zamówień, na przykład do pełnego opakowania albo minimum dostawcy,
- zlecenie planowane: propozycja MRP, którą planista zamienia w zlecenie produkcyjne albo zamówienie zakupu,
- CRP (Capacity Requirements Planning), szczegółowe planowanie mocy: obciążenie poszczególnych stanowisk wynikające ze zleceń policzonych przez MRP.
MRP II i ERP
MRP II (Manufacturing Resource Planning) rozszerzyło tę metodę z samych materiałów na wszystkie zasoby zakładu. Różnice:
| MRP | MRP II | |
|---|---|---|
| Co planuje | materiały: ile i kiedy wyprodukować albo kupić | materiały, moce maszyn i ludzi, a także pieniądze |
| Moce produkcyjne | nie sprawdza | zgrubnie przy głównym harmonogramie (RCCP) i szczegółowo przy zleceniach (CRP) |
| Planowanie | jedno przeliczenie potrzeb | kolejne poziomy: plan sprzedaży i produkcji, główny harmonogram, MRP, plan mocy |
| Informacja zwrotna | brak, plan liczony od nowa | zamknięta pętla: wykonanie z hali i opóźnienia dostaw korygują plan |
| Finanse | brak | koszt wyrobu, wartość zapasu, symulacje „co jeśli” |
Nawet w MRP II sprawdzenie mocy pokazuje przeciążenie, ale go nie usuwa: zlecenia przesuwa planista. To różni MRP II od APS.
Dziś, gdy ktoś mówi o „systemie MRP”, zwykle ma na myśli właśnie MRP II, bo to ono stało się standardem. Z MRP II wyrósł z kolei ERP, który objął całą firmę: sprzedaż, zakupy, księgowość i kadry. Dlatego planowanie produkcji w ERP nadal działa według tej logiki.
Granice MRP
- Samo przeliczenie potrzeb zakłada nieograniczone moce; sprawdzenie mocy w MRP II pokazuje przeciążenie, ale go nie usuwa.
- Czasy realizacji są stałe, niezależnie od tego, jak bardzo zakład jest obciążony.
- Wynik jest tak dobry jak dane: niepełne struktury wyrobów, nieaktualne stany i czasy realizacji dają plan, któremu nikt nie ufa.
Jak poprawić wyniki MRP
Zanim zakład uzna, że MRP się nie sprawdza, warto sprawdzić dane, na których pracuje: czy struktury wyrobów odpowiadają temu, jak wyrób jest produkowany na hali, czy czasy realizacji nie są ustawione „na zapas”, czy zapasy bezpieczeństwa i wielkości partii ktoś przegląda, i czy plan nie zmienia się w najbliższych dniach, gdy produkcja już ruszyła.
W wielu zakładach wynik MRP trafia do arkusza, w którym planista układa go ręcznie. Przy złożonej produkcji kolejnym krokiem jest APS, który planuje przy ograniczonych mocach.
W ostatnich latach popularność zdobywa też podejście DDMRP (Demand Driven MRP). Zamiast liczyć wszystko od prognozy, utrzymuje bufory w wybranych miejscach struktury wyrobu i uzupełnia je według rzeczywistego zużycia. Na rynku są systemy ERP, które w standardzie potrafią wykorzystać DDMRP, na przykład SAP S/4HANA, a do innych istnieją dodatki. W mojej ocenie to bardzo skuteczne narzędzie: pozwala skrócić czas realizacji dla klienta, bo zakład nie czeka na całą strukturę wyrobu, ogranicza ciągłe zmiany planu, bo zmiana prognozy nie przelicza od razu zleceń na wszystkich poziomach struktury, i zwykle zmniejsza zapas przy tym samym poziomie obsługi.
Zanim zakład zainwestuje w APS, warto sprawdzić, czy struktury wyrobów, stany i czasy realizacji w ERP są aktualne. Taki przegląd danych podstawowych to pierwszy krok audytu IT przed APS: jeśli MRP liczy na złych danych, APS policzy na nich tylko szybciej.