w tym artykule

MRP (Material Requirements Planning), czyli planowanie potrzeb materiałowych, to metoda liczenia, ile i czego trzeba wyprodukować i kupić, żeby zdążyć z zamówieniami. Powstała w latach 60. i 70. XX wieku, a dziś jest podstawowym modułem prawie każdego systemu ERP.

Jak działa

MRP zaczyna od planu: zamówień klientów i prognoz, zebranych w głównym harmonogramie produkcji. Następnie:

  • rozbija każdy wyrób na części i materiały według jego struktury (BOM),
  • odejmuje to, co jest na stanie i co już zamówiono,
  • cofa się w czasie o czasy realizacji, żeby wiedzieć, kiedy zacząć produkcję albo złożyć zamówienie,
  • proponuje zlecenia produkcyjne i zamówienia zakupu, zaokrąglone do sensownych partii.
przykład: jedno zlecenie przez MRP

Klient zamawia 100 stołów na koniec miesiąca. Każdy stół to blat i cztery nogi. MRP rozbija zamówienie: potrzeba 100 blatów i 400 nóg. Na magazynie jest 150 nóg, a 50 jest już zamówionych u dostawcy z dostawą przed rozpoczęciem montażu, więc brakuje 200. Dostawca potrzebuje dwóch tygodni, przyjęcie dostawy na magazyn zajmuje dzień, a montaż dwa dni, więc system proponuje zamówienie 200 nóg najpóźniej 17 dni przed terminem, zaokrąglone do wielkości opakowania dostawcy.

−16−12−8−4termindni przed terminemzamówienie najpóźniejplanowana dostawanowe zamówienie z MRP200 nógmontaż100 stołów, 2 dniwysyłka do klientatermin klienta100 stołów0150na stanie+50dostawa z wcześniejszego zamówienia+200dostawa−400montażstan nógsztuki na magazynie −16−12−8−4terminzamówienie najpóźniejplanowana dostawanowe zamówienie z MRP200 nógmontaż100 stołów, 2 dniwysyłka do klientatermin klienta100 stołów0150na stanie+50dostawa z wcześniejszego zamówienia+200dostawa−400montażstan nógsztuki na magazynie
Nogi do stołów: nowe zamówienie z MRP musi dotrzeć przed montażem, a stan magazynu pokazuje, skąd bierze się 400 nóg.

Przy jednym wyrobie można to policzyć na kartce, przy setkach wyrobów, kilkupoziomowych strukturach i codziennych zmianach zamówień robi to tylko system.

Decyzje, których nie widać na pierwszy rzut oka

Poza samym „ile i kiedy” MRP po drodze rozstrzyga kilka spraw, o których łatwo zapomnieć:

  • produkować czy kupić: dla każdego podzespołu system tworzy albo zlecenie produkcyjne, albo zamówienie zakupu, a przy pozycjach, które bywają i robione na miejscu, i kupowane, dzieli potrzebę według ustalonych proporcji,
  • ile naraz: według wybranej metody ustalania wielkości partii, na przykład dokładnie tyle, ile wynosi potrzeba, stała partia, potrzeby całego tygodnia w jednym zamówieniu albo ekonomiczna wielkość zamówienia (EOQ), która równoważy koszt uruchomienia lub złożenia zamówienia z kosztem utrzymania zapasu, zawsze z uwzględnieniem minimum i wielokrotności,
  • u którego dostawcy: według listy źródeł zaopatrzenia i podziału ilości między dostawców,
  • według której struktury i marszruty: gdy wyrób ma warianty wykonania, na przykład zależne od wielkości partii albo daty obowiązywania,
  • co przesunąć albo anulować: przy zmianie planu system podpowiada, które istniejące zlecenia i zamówienia przyspieszyć, opóźnić albo skasować.

W większości systemów to nie są decyzje liczone na bieżąco, tylko ustawienia w danych podstawowych pozycji. MRP nie porównuje kosztu własnej produkcji z ceną dostawcy, tylko stosuje to, co ktoś kiedyś wpisał. Dlatego warto co jakiś czas te ustawienia przejrzeć, bo zmieniają się koszty, dostawcy i moce zakładu.

Podstawowe pojęcia

  • S&OP (Sales and Operations Planning), planowanie sprzedaży i operacji: miesięczne uzgodnienie, ile firma chce sprzedać i ile jest w stanie wyprodukować, zwykle w grupach wyrobów,
  • MPS (Master Production Schedule), główny harmonogram produkcji: co i kiedy ma być gotowe, już dla konkretnych wyrobów,
  • RCCP (Rough-Cut Capacity Planning), zgrubne planowanie mocy: czy główny harmonogram mieści się w mocach kluczowych maszyn, linii i ludzi,
  • BOM (Bill of Materials), struktura wyrobu: z czego składa się wyrób, na wielu poziomach,
  • potrzeby brutto i netto: brutto to wszystko, czego wymaga plan, netto to brakująca część po odjęciu stanu i zamówień w drodze,
  • czas realizacji (lead time): ile trwa produkcja albo dostawa danej pozycji,
  • zapas bezpieczeństwa: ilość, poniżej której nie schodzi się mimo planu,
  • wielkość partii: reguła zaokrąglania zamówień, na przykład do pełnego opakowania albo minimum dostawcy,
  • zlecenie planowane: propozycja MRP, którą planista zamienia w zlecenie produkcyjne albo zamówienie zakupu,
  • CRP (Capacity Requirements Planning), szczegółowe planowanie mocy: obciążenie poszczególnych stanowisk wynikające ze zleceń policzonych przez MRP.

MRP II i ERP

MRP II (Manufacturing Resource Planning) rozszerzyło tę metodę z samych materiałów na wszystkie zasoby zakładu. Różnice:

MRPMRP II
Co planujemateriały: ile i kiedy wyprodukować albo kupićmateriały, moce maszyn i ludzi, a także pieniądze
Moce produkcyjnenie sprawdzazgrubnie przy głównym harmonogramie (RCCP) i szczegółowo przy zleceniach (CRP)
Planowaniejedno przeliczenie potrzebkolejne poziomy: plan sprzedaży i produkcji, główny harmonogram, MRP, plan mocy
Informacja zwrotnabrak, plan liczony od nowazamknięta pętla: wykonanie z hali i opóźnienia dostaw korygują plan
Finansebrakkoszt wyrobu, wartość zapasu, symulacje „co jeśli”

Nawet w MRP II sprawdzenie mocy pokazuje przeciążenie, ale go nie usuwa: zlecenia przesuwa planista. To różni MRP II od APS.

Dziś, gdy ktoś mówi o „systemie MRP”, zwykle ma na myśli właśnie MRP II, bo to ono stało się standardem. Z MRP II wyrósł z kolei ERP, który objął całą firmę: sprzedaż, zakupy, księgowość i kadry. Dlatego planowanie produkcji w ERP nadal działa według tej logiki.

Granice MRP

  • Samo przeliczenie potrzeb zakłada nieograniczone moce; sprawdzenie mocy w MRP II pokazuje przeciążenie, ale go nie usuwa.
  • Czasy realizacji są stałe, niezależnie od tego, jak bardzo zakład jest obciążony.
  • Wynik jest tak dobry jak dane: niepełne struktury wyrobów, nieaktualne stany i czasy realizacji dają plan, któremu nikt nie ufa.

Jak poprawić wyniki MRP

Zanim zakład uzna, że MRP się nie sprawdza, warto sprawdzić dane, na których pracuje: czy struktury wyrobów odpowiadają temu, jak wyrób jest produkowany na hali, czy czasy realizacji nie są ustawione „na zapas”, czy zapasy bezpieczeństwa i wielkości partii ktoś przegląda, i czy plan nie zmienia się w najbliższych dniach, gdy produkcja już ruszyła.

W wielu zakładach wynik MRP trafia do arkusza, w którym planista układa go ręcznie. Przy złożonej produkcji kolejnym krokiem jest APS, który planuje przy ograniczonych mocach.

W ostatnich latach popularność zdobywa też podejście DDMRP (Demand Driven MRP). Zamiast liczyć wszystko od prognozy, utrzymuje bufory w wybranych miejscach struktury wyrobu i uzupełnia je według rzeczywistego zużycia. Na rynku są systemy ERP, które w standardzie potrafią wykorzystać DDMRP, na przykład SAP S/4HANA, a do innych istnieją dodatki. W mojej ocenie to bardzo skuteczne narzędzie: pozwala skrócić czas realizacji dla klienta, bo zakład nie czeka na całą strukturę wyrobu, ogranicza ciągłe zmiany planu, bo zmiana prognozy nie przelicza od razu zleceń na wszystkich poziomach struktury, i zwykle zmniejsza zapas przy tym samym poziomie obsługi.

Zanim zakład zainwestuje w APS, warto sprawdzić, czy struktury wyrobów, stany i czasy realizacji w ERP są aktualne. Taki przegląd danych podstawowych to pierwszy krok audytu IT przed APS: jeśli MRP liczy na złych danych, APS policzy na nich tylko szybciej.