w tym artykule

OPC UA (Open Platform Communications Unified Architecture) to otwarty standard wymiany danych przemysłowych: między sterownikami, maszynami, systemami SCADA i MES a resztą IT. Rozwija go organizacja OPC Foundation (otwiera się w nowej karcie), a jako norma międzynarodowa funkcjonuje pod numerem IEC 62541.

W zakładzie produkcyjnym OPC UA odpowiada na podstawowe pytanie integracji: jak odczytać dane z maszyny, której sterownik pochodzi od innego producenta niż system, który ma te dane wykorzystać. Zamiast osobnego drivera dla każdej marki sterownika PLC maszyna wystawia dane w jednym, opisanym standardzie, a system nadrzędny je czyta.

Od OPC do OPC UA

Pierwsze OPC powstało w połowie lat 90. i opierało się na technologii COM/DCOM Microsoftu (stąd pierwotna nazwa OLE for Process Control). Działało tylko w Windows, a połączenia przez DCOM między komputerami były trudne w konfiguracji i w zabezpieczeniu. Ta wersja, nazywana dziś OPC Classic (jej najczęściej spotykana część to OPC DA), wciąż pracuje w wielu zakładach, zwłaszcza przy starszych systemach SCADA.

OPC UA, opublikowane w 2008 roku, zostało zaprojektowane od nowa. Nie zależy od systemu operacyjnego, działa w sterownikach, na Linuksie i w chmurze, ma wbudowane bezpieczeństwo i, co najważniejsze, opisuje nie tylko wartości, ale też ich znaczenie.

Jak działa OPC UA

Podstawowy model to klient i serwer. Serwer OPC UA działa w sterowniku, w maszynie albo w bramce (gateway) obok niej i udostępnia tak zwaną przestrzeń adresową: uporządkowane drzewo obiektów, zmiennych i metod. Klient, na przykład SCADA albo MES, przegląda to drzewo, czyta wartości i subskrybuje zmiany, więc nie musi co chwilę odpytywać serwera.

Zmienna w OPC UA to nie tylko liczba. Ma typ, znacznik czasu i status odczytu, a często też jednostkę, a jej miejsce w drzewie mówi, czego dotyczy: temperatura stołu prasy numer 3 jest częścią obiektu „Prasa 3”, a nie anonimowym rejestrem pod adresem 40001, jak w protokole Modbus.

Od 2018 roku standard obejmuje też model publikuj-subskrybuj (PubSub), w którym serwer wysyła dane do wielu odbiorców naraz, między innymi przez MQTT. W praktyce większość wdrożeń w zakładach nadal opiera się na modelu klient-serwer.

Specyfikacje branżowe

Sam standard mówi, jak opisywać dane, ale nie narzuca, jakie dane ma udostępniać na przykład wtryskarka. Do tego służą specyfikacje branżowe (companion specifications), przygotowywane przez organizacje producentów maszyn razem z OPC Foundation. Przykłady to EUROMAP 77 dla wtryskarek, opisująca wymianę danych z systemem MES, albo umati dla obrabiarek.

Jeśli maszyna obsługuje taką specyfikację, system MES może odczytać z niej stan, liczniki i parametry zlecenia tak samo jak z maszyny innego producenta. Bez niej każda maszyna ma własną strukturę danych i integrację trzeba przygotować osobno.

Bezpieczeństwo

OPC UA ma bezpieczeństwo wbudowane w standard: szyfrowanie połączeń, wzajemne uwierzytelnianie klienta i serwera za pomocą certyfikatów oraz uprawnienia użytkowników. Trzeba je jednak skonfigurować. Zdarza się, że przy uruchomieniu, żeby szybciej nawiązać połączenie, ustawia się tryb bez zabezpieczeń i zostaje on na lata. Wymagania bezpieczeństwa dla automatyki opisuje seria norm IEC 62443, a o szerszym kontekście piszę w artykule o bezpieczeństwie IT i OT.

OPC UA a MQTT

Oba standardy często pojawiają się w tych samych projektach, ale mają różne zadania. OPC UA dobrze opisuje dane i daje bezpośredni dostęp do maszyny. MQTT jest prostszy i lepiej sprawdza się, gdy te same dane ma odbierać wiele systemów. Częsty układ to odczyt z maszyn przez OPC UA i publikowanie danych dalej przez MQTT. Więcej w haśle MQTT.

OPC UA w zakładzie produkcyjnym

Wiele nowszych sterowników ma wbudowany serwer OPC UA, choć bywa, że wymaga on dodatkowej licencji producenta sterownika. Starsze maszyny podłącza się przez bramki, które czytają dane protokołem producenta albo przez Modbus i wystawiają je przez OPC UA. Większość systemów SCADA i MES potrafi działać jako klient OPC UA.

Najtaniej jest zadbać o to przy zakupie maszyny, a nie przy wdrażaniu MES kilka lat później. Do zamówienia warto wpisać:

  • serwer OPC UA w sterowniku maszyny, z licencją, jeśli jest potrzebna,
  • listę danych, które maszyna ma udostępniać: stan, liczniki sztuk dobrych i złych, przyczyny przestojów, numer zlecenia, kluczowe parametry procesu,
  • zgodność ze specyfikacją branżową, jeśli dla danego typu maszyny taka istnieje,
  • dokumentację przestrzeni adresowej, czyli opis, gdzie w drzewie znajduje się każda z tych danych.

Te same wymagania warto wpisać do zapytania ofertowego na MES albo SCADA. Jak przygotować takie zapytanie i umowę, opisuję w artykule o wdrożeniu systemu IT.