w tym artykule

System APS (Advanced Planning and Scheduling) to oprogramowanie do planowania i harmonogramowania produkcji. Odpowiada na pytanie, w jakiej kolejności i na których maszynach wykonać zlecenia, żeby zdążyć z terminami, biorąc pod uwagę, ile zakład jest w stanie zrobić: dostępność maszyn i ludzi, czasy przezbrojeń, materiał i kalendarz zmian.

Co jest, a co nie jest APS

APS to rozwiązanie zaawansowane i kosztowne: nie ma „prawdziwego” APS w abonamencie za kilkaset złotych miesięcznie ani bez poważnego projektu wdrożeniowego. Nazwa nie jest chroniona, więc etykietę dostają też systemy, które pokazują zlecenia na osi czasu i pozwalają je przesuwać, ale nie liczą harmonogramu same.

Rdzeniem APS jest silnik harmonogramowania przy ograniczonych mocach (finite capacity scheduling). Na jego podstawie powstaje harmonogram, który jest:

  1. wykonalny technologicznie: zgodny z marszrutami, kolejnością operacji, czasami przezbrojeń i wymaganiami co do maszyn,
  2. wykonalny zasobowo: mieści się w dostępnych mocach maszyn, ludzi, narzędzi i materiałów,
  3. w jakimś stopniu optymalny: na przykład z jak najmniejszą liczbą opóźnień albo przezbrojeń.

Trzeci punkt zależy od algorytmów i reguł, których używa system, i od tego, jaki cel ustawi zakład, bo krótsze przezbrojenia i terminowość często stoją ze sobą w sprzeczności. Dobry harmonogram nie powstaje sam: planista ustala priorytety, poprawia wynik i rozstrzyga sytuacje, których system nie zna. Dlatego przy wyborze warto sprawdzić APS na własnych danych i własnych przykładach, a nie na demo dostawcy.

APS a planowanie w ERP

Większość systemów ERP ma moduł planowania potrzeb materiałowych (MRP). Liczy on, ile i czego trzeba wyprodukować i zamówić, ale zwykle zakłada nieograniczone moce: jeśli na jeden tydzień przypada dwa razy więcej pracy, niż maszyna jest w stanie wykonać, MRP tego nie zauważy. Planista dowiaduje się o tym później i przestawia zlecenia ręcznie, najczęściej w arkuszu.

APS planuje przy ograniczonych mocach. Wie, że maszyna pracuje na dwie zmiany, że przejście z jednego wyrobu na drugi zajmuje godzinę, a w przeciwnej kolejności dziesięć minut, i że zlecenie nie wejdzie na linię, zanim nie dotrze materiał. Na tej podstawie układa harmonogram, który da się wykonać.

Co robi APS

Systemy APS różnią się głównie tym, jak dokładnie modelują ograniczenia zakładu i jak planista może wpływać na wynik. Większość z nich:

  • układa harmonogram zleceń na maszyny i stanowiska z uwzględnieniem ich mocy,
  • dobiera kolejność zleceń tak, żeby ograniczyć czas przezbrojeń,
  • pokazuje wąskie gardła i obciążenie zasobów na najbliższe dni i tygodnie,
  • przelicza plan, gdy coś się zmieni: awaria, pilne zamówienie, brak materiału,
  • pozwala sprawdzić warianty przed decyzją, na przykład co się stanie z innymi terminami, jeśli przyjmiemy zamówienie na przyszły tydzień,
  • podaje termin realizacji, który da się dotrzymać i który dział handlowy może podać klientowi.

APS a MES

APS planuje, a system MES pokazuje, jak plan jest wykonywany na hali. Bez informacji zwrotnej z MES harmonogram w APS szybko przestaje odpowiadać temu, co dzieje się na produkcji, bo nie uwzględnia przestojów ani opóźnień. Dlatego oba systemy najczęściej łączy się ze sobą, a także z ERP, z którego APS pobiera zlecenia i stany materiałów.

Część systemów MES ma wbudowane planowanie. Zwykle jest to kolejkowanie zleceń na stanowiskach, bez optymalizacji przezbrojeń i bez planowania przy ograniczonych mocach całego zakładu. Przy prostej produkcji to wystarcza, przy wielu wyrobach i wspólnych zasobach już nie.

Kiedy warto myśleć o APS

  • plan produkcji powstaje w arkuszu i zna go dobrze tylko jedna osoba,
  • każda zmiana, na przykład awaria czy pilne zamówienie, oznacza kilka godzin ręcznego przestawiania planu,
  • przezbrojenia zajmują dużą część czasu pracy maszyn,
  • terminy dla klientów są podawane na wyczucie i często nie są dotrzymywane,
  • zakład ma dużo wyrobów i zleceń, które konkurują o te same maszyny.

APS to rozwiązanie zaawansowane, a koszt jego wdrożenia często sięga setek tysięcy złotych albo więcej. Nie każda firma go potrzebuje. Sprawdza się zarówno w produkcji dyskretnej, gdzie wiele wyrobów konkuruje o te same maszyny, jak i w procesowej, w produkcji spożywczej, chemicznej czy farmaceutycznej, gdzie czas przezbrojenia zależy od kolejności: zmiany koloru, smaku czy alergenu. Przy prostej produkcji, z kilkoma wyrobami i stałą kolejnością, zwykle wystarczy planowanie w ERP albo w MES.

Co przygotować przed wdrożeniem

APS jest tak dobry jak dane, na których planuje. Potrzebuje marszrut produkcyjnych, norm czasowych, czasów przezbrojeń i kalendarzy pracy maszyn. W wielu zakładach te dane są w ERP niepełne albo nieaktualne, bo do tej pory nikt z nich w ten sposób nie korzystał. Uporządkowanie ich jest często największą częścią projektu i warto ocenić to przed wyborem systemu.

Druga sprawa to ludzie. APS nie zastępuje planisty, tylko zmienia jego pracę: zamiast układać plan ręcznie, sprawdza i poprawia to, co zaproponował system. Jeśli planista nie będzie ufał wynikom, wróci do arkusza. O tym, jak przeprowadzić taki projekt, piszę w artykule o wdrożeniu systemu IT w firmie produkcyjnej.

Wybór APS to decyzja, którą zakład podejmuje raz na wiele lat, zwykle bez wcześniejszego doświadczenia, podczas gdy dostawcy mają go dużo. Wyrównaniu tej różnicy, od listy wymagań po testy na własnych danych, służy niezależne doradztwo IT; jego odmianę dla tego jednego systemu opisuję w artykule o doradztwie APS.