w tym artykule
System ERP (Enterprise Resource Planning) to system, w którym firma prowadzi swoją działalność od strony biznesowej: sprzedaż, zakupy, magazyn, finanse, kadry i płace. W firmie produkcyjnej dochodzą do tego dane o produkcji: struktury wyrobów, marszruty, zlecenia produkcyjne i plan zapotrzebowania na materiały. W polskich firmach produkcyjnych to, zaraz po Excelu, najczęściej używany system.
ERP jako system biznesowy
Z ERP korzystają przede wszystkim zarząd, finanse, sprzedaż i zakupy. To w nim firma wystawia faktury, rozlicza koszty i widzi marżę na zamówieniach, stany magazynowe i zobowiązania wobec klientów i dostawców. Dlatego o wyborze ERP decydują zwykle zarząd i dział finansowy, a potrzeby produkcji bywają w tej decyzji na drugim planie. Skutki widać po wdrożeniu: system dobrze obsługuje księgowość i sprzedaż, a planiści i kierownicy produkcji pracują w arkuszach obok niego.
Wybór na polskim rynku jest duży. Systemy sprzedawane w Polsce zwykle obsługują polskie przepisy: podatki, JPK, KSeF, kadry i płace, i słusznie jest to pierwsze kryterium wyboru. Możliwości dla produkcji różnią się za to bardzo, nawet między systemami podobnymi w części finansowej.
Co ERP robi dla produkcji
Moduły produkcyjne różnych ERP dzieli więcej niż ich moduły finansowe. Typowo ERP:
- prowadzi kartoteki wyrobów i materiałów oraz struktury wyrobów (BOM),
- przechowuje marszruty i normy czasowe,
- tworzy zlecenia produkcyjne na podstawie zamówień albo prognoz,
- liczy zapotrzebowanie na materiały (MRP) i podpowiada zamówienia zakupu,
- rozlicza zużycie materiałów, wykonanie i koszt zlecenia.
Rodzaj produkcji decyduje o wyborze ERP
Systemy ERP różnią się tym, jaki rodzaj produkcji obsługują najlepiej, i to często ważniejsze niż lista funkcji:
- produkcja na magazyn (powtarzalne wyroby, plan na podstawie prognoz) to najlepiej obsługiwany scenariusz w większości systemów,
- produkcja na zamówienie wymaga powiązania zlecenia z konkretnym zamówieniem klienta i jego terminem,
- produkcja według projektu klienta (każde zlecenie jest trochę inne) potrzebuje struktur wyrobu tworzonych dla zlecenia, kosztorysowania i często współpracy z PLM,
- produkcja procesowa (receptury zamiast struktur, partie, daty ważności, wydajność procesu) bywa obsługiwana przez osobne wersje systemów albo wyspecjalizowanych dostawców.
ERP, który świetnie sprawdza się w produkcji seryjnej, może być bardzo niewygodny w zakładzie, który każde zlecenie realizuje według innego rysunku.
Jak wygląda planowanie w ERP
W systemach ERP planowanie produkcji ma zwykle kilka poziomów, od ogólnego do szczegółowego:
- Główny harmonogram produkcji (MPS): ile i kiedy wyprodukować poszczególnych wyrobów, zwykle w tygodniach, na podstawie zamówień i prognoz.
- Zgrubne sprawdzenie mocy (RCCP, rough-cut capacity planning): czy plan mieści się w mocach kluczowych zasobów, najczęściej wąskich gardeł.
- Planowanie potrzeb materiałowych (MRP): co i kiedy kupić i wyprodukować, z podziałem na części i półprodukty.
- Planowanie zdolności produkcyjnych (CRP): obciążenie poszczególnych gniazd i maszyn wynikające z planowanych zleceń.
Na papierze daje to pełny obraz. W praktyce zakres tych funkcji bardzo różni się między systemami, a deklaracje z prezentacji nie zawsze odpowiadają temu, co działa. Szczegóły, które z perspektywy produkcji wydają się drobne, na przykład przezbrojenia zależne od kolejności, maszyny zamienne, procesy wsadowe albo wspólne narzędzia, potrafią sprawić, że dana funkcja jest w konkretnym zakładzie bezużyteczna. Dlatego warto sprawdzać ją na własnych przykładach.
Czego ERP zwykle nie robi
Nawet z RCCP i CRP planowanie w ERP najczęściej zakłada nieograniczone moce produkcyjne: system pokazuje przeciążenie, ale go nie rozwiązuje. Jeśli na jeden tydzień przypada więcej pracy, niż maszyny są w stanie wykonać, ERP nie przesunie zleceń ani nie ułoży ich kolejności. Harmonogram z uwzględnieniem mocy, przezbrojeń i kolejności układa system APS.
ERP nie widzi też na bieżąco, co dzieje się na hali. Dowiaduje się o tym z meldunków, często wpisywanych z opóźnieniem albo zbiorczo na koniec zmiany. Przekazywanie zadań na stanowiska, zbieranie danych od operatorów i z maszyn to zadanie systemu MES.
ERP a APS i MES
W typowym układzie zlecenia powstają w ERP, APS układa z nich harmonogram, MES przekazuje zadania na halę i zbiera informacje o wykonaniu, a do ERP wracają ilości wyprodukowane, zużycie materiałów i czasy pracy. Najwięcej problemów powstaje na styku tych systemów: kiedy nie wiadomo, który z nich jest źródłem danej informacji albo kiedy dane w ERP nie odpowiadają rzeczywistości na hali.
ERP liczy koszt zlecenia na podstawie norm: tyle materiału i tyle minut pracy na sztukę. Jeśli meldunki z hali wracają zbiorczo na koniec zmiany albo wcale, koszt w systemie odpowiada normom, a nie temu, co się wydarzyło. Zlecenie, przy którym linia stała dwie godziny, a braki sięgnęły kilku procent, wygląda w ERP tak samo jak zlecenie wykonane bez problemów.
Dlatego jakość kosztów w ERP zależy od danych z produkcji: od tego, czy zużycia, czasy i braki wracają z hali na bieżąco, na przykład z MES, i czy normy są aktualizowane.
Widziałem wiele firm w dobrej kondycji, które zakładały zlecenia produkcyjne w ERP dopiero wtedy, gdy wyrób trafiał na magazyn, a zużycie materiałów rozliczały wstecz z norm (backflush). Sama metoda backflush nie jest błędem. W podejściu lean bywa wręcz preferowana: zamiast księgować każde wydanie materiału na zlecenie, co zajmuje czas i nie zmienia wyrobu, raportuje się tylko gotowy wyrób, a system odejmuje składniki ze stanu na podstawie struktury. Działa to dobrze, gdy struktury wyrobów są dokładne i stabilne, braki są raportowane osobno, a zlecenie przechodzi przez produkcję w ciągu godzin, a nie tygodni.
Problem zaczyna się, gdy te warunki nie są spełnione: zużycie odbiega od norm, braków nikt nie zgłasza, a zlecenie powstaje dopiero po fakcie. Firma nie wie wtedy, ile kosztowało konkretne zlecenie ani co dzieje się z produkcją w toku. Tam, gdzie liczy się dokładna identyfikowalność partii, na przykład w farmacji, branży spożywczej czy motoryzacji, zużycie i tak trzeba rejestrować na bieżąco.
Na co uważać przy wyborze i wdrożeniu
- Moduły produkcyjne różnych ERP bardzo się różnią. Warto sprawdzić je na własnych przykładach: wyrobie z kilkupoziomową strukturą, zmianie zlecenia w trakcie realizacji, rozliczeniu braków.
- ERP jest tak dobry jak dane podstawowe. Niepełne struktury wyrobów i marszruty mszczą się w MRP, w kosztach i później w APS i MES.
- Każde dostosowanie systemu pod firmę podnosi koszt każdej kolejnej aktualizacji.
- Ludzie z produkcji powinni brać udział w wyborze od początku, nie dopiero w testach.
Więcej o przebiegu takiego projektu w artykule o wdrożeniu systemu IT.
Czy problemem jest sam ERP, czy sposób, w jaki firma z niego korzysta, często łatwiej ocenić z zewnątrz: ktoś, kto nie zna historii systemu, pyta o rzeczy, do których w firmie wszyscy przywykli. Na tym między innymi polega doradztwo IT.