w tym artykule

System MES (Manufacturing Execution System) to system zarządzania produkcją na poziomie hali: przekazuje zadania na stanowiska i rejestruje ich wykonanie w trakcie zmiany. Jego praca ma dwie strony, równie ważne:

  • przekazywanie zadań na halę (dispatching): operator dostaje listę zleceń w ustalonej kolejności i wszystko, czego potrzebuje, żeby wykonać je dobrze: instrukcje, rysunki, parametry, ilości, materiały,
  • rejestracja wykonania: co, ile, na jakiej maszynie, z jakich partii materiału, z jakimi przestojami i brakami, zbierana od operatorów i bezpośrednio z maszyn.

Na tej podstawie MES pokazuje stan produkcji na bieżąco i oddaje do ERP informację o tym, co zostało zrobione. Wiele opisów MES skupia się tylko na drugiej stronie, zbieraniu danych, a dla operatora to pierwsza decyduje, czy system pomaga mu w pracy, czy tylko go rozlicza.

MES a ERP

ERP planuje i rozlicza produkcję w perspektywie dni i tygodni: przyjmuje zamówienia, zamawia materiał, rozlicza koszty. MES pracuje w perspektywie zmian, godzin i minut: wie, które zlecenie jest teraz na której maszynie, ile sztuk już wyprodukowano, dlaczego linia stoi i z jakiej partii surowca powstał dany wyrób.

W normie ISA-95, która opisuje warstwy systemów w firmie produkcyjnej, ERP to poziom 4, a MES poziom 3. Poniżej są systemy sterowania i maszyny (SCADA, PLC), z których MES odczytuje dane najczęściej przez OPC UA. MES jest więc łącznikiem między biurem a halą: przekłada zlecenia z ERP na pracę na stanowiskach i oddaje z powrotem informację, co zostało zrobione.

Co obejmuje MES

Zakres zależy od systemu i od potrzeb zakładu. Najczęściej spotykane funkcje to:

  • przydzielanie zleceń do maszyn i stanowisk oraz śledzenie ich postępu,
  • rejestracja produkcji, braków i przestojów wraz z przyczynami,
  • wskaźniki wydajności, w tym OEE,
  • kontrola jakości w trakcie produkcji i rejestracja wyników pomiarów,
  • identyfikowalność (traceability): powiązanie wyrobu z partiami surowców, maszyną, zmianą i operatorem, której wymagają m.in. IATF 16949, GMP i BRCGS,
  • dokumentacja na stanowisku: instrukcje, rysunki, parametry,
  • rejestracja czasu pracy ludzi przy zleceniach (obecność dla kadr prowadzi zwykle osobny system RCP).

Nie każdy zakład potrzebuje wszystkiego. Wiele wdrożeń zaczyna się od zbierania danych z maszyn i rejestracji przestojów, a kolejne moduły dochodzą później.

Kiedy warto myśleć o MES

Sygnały, że zakład może potrzebować systemu MES, są zwykle dość podobne: raporty produkcyjne powstają na papierze i są przepisywane do Excela, nikt nie wie dokładnie, ile maszyny stoją i dlaczego, klient wymaga pełnej identyfikowalności partii, a planista dowiaduje się o opóźnieniu dopiero na koniec zmiany.

Sam MES tych problemów nie rozwiąże, jeśli nie będzie jasne, kto odpowiada za dane i jak wyniki z systemu mają być wykorzystywane w codziennej pracy. O tym, jak przeprowadzić taki projekt, piszę w artykule o wdrożeniu systemu IT w firmie produkcyjnej.

MES a MOM

W materiałach dostawców pojawia się też pojęcie MOM (Manufacturing Operations Management). MOM jest pojęciem szerszym: oprócz samej produkcji obejmuje też jakość, utrzymanie ruchu i gospodarkę materiałową na hali. W praktyce granica jest płynna i wiele systemów sprzedawanych jako MES ma funkcje z tych obszarów.

MES a APS

MES pokazuje, co dzieje się na hali teraz. System APS układa harmonogram: w jakiej kolejności i na których maszynach wykonać zlecenia, żeby zdążyć z terminami przy ograniczonych mocach i przezbrojeniach. Wiele systemów MES ma proste kolejkowanie zleceń, ale to nie to samo co APS. Oba systemy najlepiej działają razem: APS planuje, MES oddaje informację, jak plan jest realizowany, a APS na jej podstawie przelicza harmonogram.

Czy zakład potrzebuje MES, czy wystarczy lepiej używany ERP i arkusz na hali, to pierwsze pytanie w doradztwie IT dla produkcji; odpowiedź zależy od tego, kto dziś zbiera dane z hali i co się z nimi dzieje. Jeśli odpowiedź brzmi „MES”, przy wyborze i wdrożeniu pomaga doradztwo MES: ktoś, kto zna kilka takich systemów z wdrożeń i wie, ile z tego, co umieją, zakład naprawdę potrzebuje. Pięć decyzji, które warto podjąć przed porównaniem ofert, opisuję w artykule jak wybrać system MES.