w tym artykule

MOM (Manufacturing Operations Management) to wspólna nazwa dla zarządzania wszystkimi operacjami na hali: nie tylko samą produkcją, ale też jakością, utrzymaniem ruchu i gospodarką materiałową w zakładzie. Pojęcie opisuje zakres, a nie konkretny produkt: MOM może być jedną platformą albo kilkoma systemami, które razem obejmują te obszary.

W praktyce MOM odpowiada na pytania, które dotyczą kilku działów naraz. Dlaczego rośnie liczba braków na jednej linii: przez materiał, maszynę czy ustawienia? Ile kosztuje przestój konkretnej maszyny? Czy partia, która trafiła do klienta, była produkowana na maszynie tuż przed awarią? Żeby na nie odpowiedzieć, produkcja, jakość i utrzymanie ruchu muszą korzystać z tych samych danych o maszynach, zleceniach i partiach.

Skąd się wzięło pojęcie MOM

Pojęcie pochodzi z normy ISA-95 (międzynarodowo IEC 62264), która opisuje, jak systemy w firmie produkcyjnej dzielą się zadaniami. Trzecia część normy wyróżnia na poziomie operacyjnym cztery obszary:

  1. operacje produkcyjne, czyli to, co zwykle kojarzy się z MES,
  2. operacje jakościowe: kontrole, badania, niezgodności,
  3. operacje utrzymania ruchu: przeglądy, awarie, części zamienne,
  4. operacje magazynowe na terenie zakładu produkcyjnego: przyjęcia, przesunięcia materiału, zasilanie linii.
przykład: jedna niezgodność, cztery obszary

Na linii pakowania kontrola jakości zauważa, że kilka ostatnich kartonów ma źle nadrukowany numer partii. Operator zgłasza niezgodność na terminalu MES. Zgłoszona niezgodność jest zadaniem dla obszaru jakości, ale jej skutki rozchodzą się po wszystkich czterech obszarach operacyjnych.

  • Produkcja: system blokuje partię, wstrzymuje zlecenie na tej linii i przesuwa kolejne.
  • Jakość: niezgodność dostaje numer i zakres (od którego kartonu), a kontroler jakości zadanie, żeby ocenić problem na miejscu; z tego samego zgłoszenia powstanie potem działanie korygujące.
  • Utrzymanie ruchu: przyczyną okazuje się drukarka etykiet, więc zgłoszenie trafia do techników razem z historią tej drukarki i jej ostatnich przeglądów.
  • Magazyn: palety z zablokowanej partii dostają status kwarantanny i nie zostaną wydane, dopóki jakość nie zdecyduje, czy towar należy przepakować, czy zwolnić.

W całym procesie nie było potrzeby przepisywania danych pomiędzy systemami ani podwójnej rejestracji: jedno zdarzenie na terminalu MES wywołało odpowiednie działania w czterech obszarach operacyjnych. Dane z każdego z nich zostały „przypięte” do jednej partii. Gdy te obszary obsługują osobne systemy, dokładnie tę drogę musi przejść integracja, i to w horyzoncie kilku minut – integracja uruchamiana raz na godzinę nie zda tutaj egzaminu.

MOM jako system czy jako podejście

W Polsce skrót MOM jest mało popularny. Wielu dostawców nazywa swój produkt systemem MES, choć w praktyce obejmuje on cały zakres MOM. Część dostawców sprzedaje MOM jako jedną platformę, która obejmuje wszystkie cztery obszary. Inne firmy budują to samo z kilku systemów: MES do produkcji, CMMS do utrzymania ruchu, osobnego systemu jakości i WMS do magazynu, połączonych integracjami. To drugie podejście nazywa się best of breed: do każdego obszaru wybieramy możliwie najlepszy dostępny system, a nie jeden pakiet od jednego dostawcy.

Oba podejścia mają swoje plusy. Jedna platforma oznacza wspólne dane i jednego dostawcę, ale też większe uzależnienie od niego i często wyższy koszt wejścia. Best of breed pozwala wybrać najlepsze narzędzie do każdego obszaru i wdrażać je po kolei, dlatego wielu dyrektorów IT wybiera właśnie tę drogę.

Ta droga wymaga jednak więcej:

  • przemyślanej mapy systemów, zanim kupi się pierwszy z nich,
  • dobrych narzędzi do integracji,
  • wglądu w to, czy dane między systemami naprawdę płyną,
  • kogoś, kto pilnuje całości,
  • dokładniejszego sprawdzenia dostawców pod kątem integracji.

Ten ostatni punkt bywa zaskoczeniem. Dostawcy systemów chętnie wyliczają, z iloma systemami i przez jakie interfejsy integracyjne ich produkt potrafi się połączyć: API, pliki, bazę danych, OPC UA, MQTT. W praktyce okazuje się, że niezależnie od interfejsu dane wychodzą z systemu z opóźnieniem, w paczkach albo co kilka minut. Na poziomie MOM, gdzie blokada partii albo zmiana kolejności zleceń musi dotrzeć do drugiego systemu od razu, to nie działa. Warto więc pytać nie tylko o listę interfejsów, ale też o to, kiedy i jak często dane są dostępne. Dlatego best of breed sprawdza się w praktyce w firmach produkcyjnych ze świadomym działem IT: takim, który zna mapę systemów i sam pilnuje integracji, zamiast zostawiać ją dostawcom.

Wybór między nimi to decyzja na lata, którą trzeba podjąć, zanim kupi się pierwszy z systemów, bo każdy kolejny będzie musiał do niego pasować; to jeden z punktów strategii IT.

MOM a MES

System MES to w tym ujęciu część MOM odpowiedzialna za samą produkcję: przekazywanie zadań na stanowiska i rejestrację wykonania. MOM dokłada do tego jakość, utrzymanie ruchu i logistykę wewnętrzną. Ponieważ wiele systemów sprzedawanych jako MES ma moduły z tych obszarów, granica między MES a MOM w ofertach dostawców jest umowna. Przy wyborze ważniejsze od nazwy jest to, które obszary system obsługuje i jak dobrze dzielą one wspólne dane.