w tym artykule
„Jak wybrać system MES” to pytanie, które zadają sobie firmy produkcyjne na różnych etapach. Jedne dopiero rozważają, czy taki system jest im potrzebny. Inne mają już na stole kilka ofert i nie wiedzą, jak je porównać. W obu przypadkach odpowiedź zaczyna się w tym samym miejscu: zanim zespół zobaczy pierwszą prezentację, powinien mieć spisane, czego firma naprawdę potrzebuje od nowego systemu.
Najczęstszy błąd: wybór na podstawie prezentacji
Najczęściej decyzja o wyborze systemu zapada tak: firma zaprasza kilku dostawców, każdy pokazuje swoje demo, a zespół ocenia je po wrażeniu. Wymagania są ogólne, na przykład „chcemy zobaczyć efektywność i OEE na zmianie”, i rzadko istnieje choćby podstawowa lista punktów, według której ocenia się każdą prezentację.
Na takim konkursie piękności trudno rzetelnie porównać systemy. Każdy dostawca pokazuje scenariusz, w którym jego system wypada najlepiej, na danych, które sam przygotował. Różnice wychodzą dopiero podczas wdrożenia, często jako płatne zlecenia zmian.
Nawet prosta funkcja może u różnych dostawców wyglądać zupełnie inaczej. Rejestracja braków w jednym systemie to jedna liczba wpisywana na koniec zlecenia. W innym to rozbudowana obsługa wyrobów niezgodnych: braki, naprawy, przeróbki, kwarantanna i rejestracja produktów ubocznych. Jeśli rozmowa zostaje na ogólnym poziomie, a zespół nie poprosi o pokazanie własnego przypadku, łatwo wyjść ze spotkania z wrażeniem, że oba systemy to mają. W praktyce jeden z dostawców może mieć z tym kłopot przy wdrożeniu i skończyć na zmianach w kodzie.
Nie chodzi też o to, żeby każda prezentacja dokładnie odwzorowała proces firmy. Na etapie sprzedaży dostawca zwykle nie jest w stanie tego zrobić, a dwudziestostronicowa specyfikacja wysłana mu przed spotkaniem niczego tu nie załatwi. Dobra analiza wskazuje kilka kluczowych scenariuszy, które uda się omówić w trakcie jednego spotkania. Odpowiedź dostawcy na te scenariusze daje zespołowi kontekst, którego potrzebuje do decyzji.
Od czego zacząć: audyt i wymagania
Pierwszym krokiem jest audyt IT. Pokazuje, co dziś najbardziej przeszkadza na produkcji, dlaczego firma w ogóle szuka systemu i które funkcje są kluczowe z punktu widzenia wymagań i strategii IT.
Wymagania opisują zarówno to, jak firma pracuje dziś, jak i stan, do którego chce dojść. Tylko wtedy wiadomo, że kolejną inicjatywę, która pojawi się za rok albo dwa, da się zrealizować w standardzie systemu, bez kosztownego zlecenia zmiany. Jak opisać oba stany, piszę w artykule o mapowaniu procesu produkcji.
Z wymagań powstaje krótka lista scenariuszy i punktów, według których zespół ocenia każdą prezentację. Na pierwszym spotkaniu nie wszystko da się pokazać, dlatego warto zapisywać, które funkcje dostawca deklaruje jako standardowe. Dla kluczowych części procesu dobrze jest poprosić, żeby te deklaracje znalazły się na piśmie, na przykład w ofercie albo w informacji handlowej.
Kto prowadzi wybór i jaki zespół jest potrzebny
Wybór systemu MES prowadzą w firmach różne osoby: kierownik produkcji, dyrektor zakładu, właściciel albo prezes, kierownik IT, kierownik ciągłego doskonalenia, a czasem dział planowania. Każdy z tych wariantów może się sprawdzić. Ważniejsze jest to, żeby świadomie stworzyć strukturę zespołu, który będzie odpowiedzialny za wybór i wdrożenie systemu.
Wzywanie osób z innych działów ad hoc w trakcie warsztatów, żeby opowiedziały, jak wygląda ich proces, może się udać. Znacznie lepiej jest jednak, jeżeli od początku zostaną poinformowane o celu projektu, jego harmonogramie, wymaganym zaangażowaniu na poszczególnych etapach i kontekście, który powinny wnieść w proces. Podstawowa struktura zespołu projektowego powinna uwzględniać trzy role:
- Sponsor pilnuje celu projektu i jego zgodności ze strategią firmy, rozstrzyga eskalacje i decyduje o budżecie i planie projektu.
- Kluczowy użytkownik (key user) zbiera wiedzę w trakcie wdrożenia i przekłada wymagania firmy na język, który rozumie dostawca.
- Liderzy obszarów odpowiadają za wymagania i odbiór rozwiązania w swoim obszarze. Są potrzebni, jeśli zakres obejmuje na przykład utrzymanie ruchu, planowanie albo jakość.
Pracownicy produkcji nie muszą wchodzić w skład zespołu projektowego. Bardzo ważne jest jednak, żeby zespół rozmawiał z ludźmi na produkcji, na przykład podczas obchodu hali produkcyjnej i kilku krótkich rozmów z osobami, które pracują w kluczowych procesach. To operatorzy i mistrzowie zmian będą pracować z systemem na co dzień.
Co porównywać w ofertach
Oferty, które na pierwszy rzut oka wyglądają podobnie, zwykle różnią się w kilku miejscach. Poniżej opisuję kilka obszarów, które warto porównać szczegółowo. W zależności od projektu i jego zakresu może ich być więcej.
- Zakres funkcji. To, że dwa systemy mają moduł o tej samej nazwie, na przykład „planowanie” albo „harmonogramowanie”, nie znaczy, że robią to samo. Każdy moduł warto sprawdzić na scenariuszach z własnej firmy.
- Cena. Dostawcy licencjonują systemy na różne sposoby i inaczej wyceniają utrzymanie oprogramowania, usługi oraz uruchomienie w chmurze albo na serwerach firmy. Żeby porównać oferty, trzeba je sprowadzić do jednego kosztu całkowitego w horyzoncie kilku lat, o czym piszę w artykule o doradztwie MES.
- Zakres usług. Jeden dostawca przewiduje na wdrożenie modułu dziesięć dni pracy, inny trzydzieści. Warto zapytać, czy jeden system jest po prostu prostszy, czy drugi dostawca daje pełniejsze wsparcie i czy firma tego wsparcia potrzebuje.
- Wsparcie po uruchomieniu. Warto sprawdzić czasy reakcji, godziny pracy serwisu, to, kto odpowiada na zgłoszenia, i plan na wypadek, gdy system przestanie działać.
- Referencje. Najwięcej mówią wdrożenia w tej samej branży i rozmowa z klientem referencyjnym.
Czy potrzebny jest duży system
O tym, jak duży system jest potrzebny, rozstrzygają wymagania funkcjonalne z audytu. Czasem wynik jest taki, że pełny system MES na razie nie jest potrzebny, a główny problem da się rozwiązać mniejszym krokiem. Kilka rozwiązań, które warto wtedy rozważyć:
- Dane z kilku maszyn zbierane przez OPC UA albo MQTT i prosty dashboard w Grafanie. To wystarcza, gdy firma chce przede wszystkim widzieć stan maszyn i przestoje.
- Osobny system dla jednego obszaru, na przykład CMMS dla utrzymania ruchu, CAQ dla kontroli jakości albo APS do układania harmonogramu. Ma to sens, gdy problem dotyczy przede wszystkim jednego działu.
- Funkcje systemu, który firma już ma. Zanim kupi nowy, warto sprawdzić, z czego nie korzysta w obecnym ERP, CMMS albo QMS.
- Moduł albo dodatek do ERP. Bywa najtańszy na start, ale ERP jest systemem transakcyjnym. Nie daje obrazu produkcji na bieżąco, często działa jak czarna skrzynka, a wiele danych z produkcji do niego nie trafia albo trafia z opóźnieniem, bo operatorzy wpisują je po fakcie.
- Rozwiązania open source albo platformy takie jak Ignition, na których da się zbudować tylko potrzebne funkcje. Wymagają jednak kogoś, kto je wdroży i będzie utrzymywał.
Kolejność wyboru systemu MES
W praktyce wybór systemu MES przebiega zwykle w takiej kolejności:
- Audyt: obecne systemy, dane, procesy i miejsca, w których firma traci najwięcej.
- Wymagania i kilka kluczowych scenariuszy, opisane z myślą o stanie obecnym i docelowym.
- Zapytanie ofertowe do kilku dostawców, którzy pasują do branży i wielkości firmy.
- Prezentacje, na których dostawcy odnoszą się do kluczowych scenariuszy, i zapis funkcji deklarowanych jako standardowe.
- Porównanie kosztu całkowitego ofert w tym samym horyzoncie, negocjacje i umowa.
Jak wygląda dalszy przebieg projektu, opisuję w artykule o wdrożeniu systemu IT.