w tym artykule

Broker MQTT to serwer, przez który przechodzą wszystkie wiadomości MQTT: urządzenia i systemy publikują do niego dane, a inne systemy je subskrybują. Stąd skrót pub/sub (od publish/subscribe), którym często określa się ten sposób komunikacji. W zakładzie, w którym dane z maszyn trafiają do kilku systemów, broker staje się jednym z najważniejszych elementów infrastruktury, a w architekturze Unified Namespace jej centrum.

Rodzajserwer wiadomości MQTT
PrzykładyMosquitto, EMQX, HiveMQ, VerneMQ
Licencjeod EPL 2.0 i Apache 2.0 po source-available i komercyjne
Do czego w zakładziecentralny punkt wymiany danych z maszyn, podstawa Unified Namespace

Jak działa MQTT w skrócie

Urządzenia i systemy w MQTT nigdy nie łączą się ze sobą bezpośrednio. Każdy z nich, nazywany klientem, utrzymuje jedno połączenie z brokerem: publikuje wiadomości pod wybranym tematem (topic) albo subskrybuje tematy, które go interesują. Broker przekazuje każdą wiadomość wszystkim, którzy dany temat subskrybują. Nadawca nie wie, kto odbierze dane, a odbiorca nie musi wiedzieć, skąd przyszły. Maszyny zwykle nie mówią MQTT same: dane czyta z nich bramka albo SCADA, najczęściej przez OPC UA, i publikuje do brokera, który rozsyła je dalej.

Tematy mają budowę hierarchiczną, podobną do ścieżki pliku, na przykład acme/kalisz/tloczenie/l2/p3/stan. Subskrybent może użyć symboli wieloznacznych: + zastępuje jeden poziom, a # wszystkie poziomy niżej. Subskrypcja acme/kalisz/tloczenie/+/+/stan daje stan wszystkich maszyn tłoczni, a acme/kalisz/# wszystko z zakładu w Kaliszu. Dlatego dobrze zaplanowana struktura tematów jest podstawą Unified Namespace. Poziomy dostarczenia wiadomości, wiadomości zachowywane przez brokera i „ostatnią wolę” opisuje hasło MQTT.

MQTT powstał w 1999 roku. Andy Stanford-Clark z IBM i Arlen Nipper zaprojektowali go do monitorowania rurociągów naftowych przez łącza satelitarne, gdzie płaciło się za każdy przesłany bajt, więc od początku miał oszczędnie korzystać z łącza, pamięci i zasilania urządzeń. Stąd biblioteki klienckie dla mikrokontrolerów zajmują kilka do kilkunastu kilobajtów, a klient MQTT działa nawet na module za kilkanaście złotych. Protokół jest normą: OASIS od 2014 roku i ISO/IEC 20922 od 2016 roku.

Najczęściej spotykane brokery

  • Mosquitto (otwiera się w nowej karcie) (Eclipse Foundation) to lekki broker na licencji EPL 2.0 lub EDL. Dobry na start, na pilotaż i do mniejszych instalacji. Wersja open source nie ma wbudowanej pracy w klastrze (komercyjna wersja Pro od Cedalo ma klaster HA), więc przy wymaganiach wysokiej dostępności trzeba to rozwiązać inaczej albo dopłacić.
  • EMQX (otwiera się w nowej karcie) to broker zaprojektowany do pracy w klastrze i dużej liczby połączeń, z panelem do zarządzania. Od wersji 5.9 (2025) jest na licencji source-available (Business Source License 1.1): produkcyjne użycie jednego węzła jest bezpłatne, klaster wymaga licencji komercyjnej, a każda wersja po czterech latach przechodzi na Apache 2.0; wersje 5.8 i starsze zostają na Apache 2.0.
  • HiveMQ (otwiera się w nowej karcie) ma bezpłatną wersję Community na licencji Apache 2.0 i płatną wersję Enterprise z klastrem, kontrolą dostępu i wsparciem. Często wybierany przez większe firmy przemysłowe.
  • VerneMQ (otwiera się w nowej karcie) ma kod źródłowy na Apache 2.0 i pracę w klastrze, ale gotowe pakiety i obrazy Docker są objęte własną umową licencyjną (EULA): bezpłatne do testów, komercyjne użycie produkcyjne wymaga rocznego abonamentu. Bez opłat zostaje samodzielna kompilacja ze źródeł.

Co jest ważne przy wdrożeniu MQTT

Wydajność popularnych brokerów rzadko jest ograniczeniem. Nawet Mosquitto na zwykłym serwerze obsługuje dziesiątki tysięcy wiadomości na sekundę, a zakład z 200 maszynami, z których każda wysyła 20 wartości co sekundę (co w praktyce jest już dość skrajnym założeniem), generuje ich około 4 tysięcy. Więcej trzeba policzyć dopiero przy centralnym brokerze dla wielu zakładów albo przy danych o bardzo dużej częstotliwości, na przykład pomiarach drgań. Brokera zwykle wybiera się więc według innych kryteriów, a ważniejsze od wyboru konkretnego produktu jest to, jak zostanie wdrożony i utrzymany:

  • Wysoka dostępność (high availability, HA): co się stanie z produkcją, gdy broker przestanie działać. Jeśli od danych zależy praca linii albo MES, potrzebny jest klaster albo szybkie przełączenie na zapasowy serwer.
  • Bezpieczeństwo: szyfrowanie, osobne konta i uprawnienia do tematów dla każdego systemu i urządzenia.
  • Monitoring: podgląd połączeń i tematów, logi, alarm, gdy urządzenie przestaje wysyłać dane albo broker zbliża się do limitów.
  • Struktura tematów i format danych: ustalone przed podłączeniem pierwszych maszyn, bo późniejsza zmiana wymaga przestawienia każdego systemu, który z nich korzysta.
  • Licencja i koszt przy docelowej liczbie urządzeń, a nie tylko w pilotażu.
  • Utrzymanie i wsparcie: kto aktualizuje brokera i kto pomoże, gdy zatrzyma się w nocy.
  • MQTT 5: współdzielone subskrypcje (shared subscriptions, kilka instancji systemu dzieli jeden temat), czas ważności wiadomości (message expiry) i własne nagłówki (user properties) ułatwiają integrację z MES. Wszystkie cztery brokery wyżej obsługują MQTT 5 (Mosquitto od wersji 1.6), ale bramki i sterowniki często mówią jeszcze MQTT 3.1.1, więc trzeba to sprawdzić po stronie urządzeń.

Na brzegu sieci, na bramce przy maszynie albo na komputerze przemysłowym, stosuje się małe brokery: NanoMQ (MIT) i HiveMQ Edge (Apache 2.0) zbierają dane lokalnie i przekazują je do brokera centralnego, także gdy łącze zawodzi. Z drugiej strony skali RabbitMQ i NATS, brokery wiadomości dla systemów IT, obsługują MQTT jako jeden z protokołów i bywają wybierane tam, gdzie dział IT już je utrzymuje; RabbitMQ od wersji 3.13 także MQTT 5, NATS tylko MQTT 3.1.1.

Do pilotażu na jednej linii zwykle wystarczy Mosquitto. Decyzję o brokerze dla całego zakładu warto podjąć dopiero wtedy, gdy wiadomo, ile systemów i urządzeń będzie z niego korzystać.

Bezpłatny broker open source to dobry początek, ale warto z góry ustalić, kto będzie go utrzymywał i aktualizował. Więcej o tym w artykule czy warto korzystać z open source.

Opisuję narzędzia z perspektywy wdrożeń w zakładach produkcyjnych. Nie sprzedaję żadnego z nich i nie pośredniczę w ich sprzedaży.