ISO 50001 to międzynarodowa norma systemu zarządzania energią (otwiera się w nowej karcie). Pomaga systematycznie zmniejszać zużycie energii, a w firmach produkcyjnych, gdzie energia jest dużą częścią kosztu wyrobu, ma bezpośredni wpływ na marżę.
| Rodzaj | norma dobrowolna, z certyfikacją; obowiązkowa dla firm zużywających ponad 85 TJ energii rocznie (dyrektywa 2023/1791) |
|---|---|
| Czego dotyczy | system zarządzania energią |
| Kogo dotyczy | firmy o dużym zużyciu energii |
| Aktualne wydanie | 2018 |
| Powiązane | obowiązkowy audyt energetyczny, ISO 14001 |
Czego wymaga
Firma ustala, gdzie zużywa najwięcej energii, wyznacza wskaźniki (na przykład kWh na tonę wyrobu), punkt odniesienia i cele, a potem mierzy i porównuje. Bez pomiarów norma nie działa: zużycie z faktury za cały zakład nie wystarczy, żeby wskazać maszynę albo proces do poprawy.
Norma używa kilku pojęć, które warto znać przed rozmową z audytorem albo dostawcą systemu:
- przegląd energetyczny: analiza, gdzie i ile energii zużywa firma,
- znaczące wykorzystanie energii: odbiorniki i procesy, które zużywają jej najwięcej albo mają największy potencjał oszczędności, na przykład sprężarki czy piece,
- wskaźnik wyniku energetycznego (EnPI) i energetyczna linia bazowa (EnB): miara efektywności i punkt odniesienia, z którym porównuje się kolejne okresy, uwzględniając na przykład wielkość produkcji.
Audyt energetyczny
W Polsce duże przedsiębiorstwa mają obowiązek przeprowadzać audyt energetyczny co cztery lata. Wdrożony system zarządzania energią zgodny z ISO 50001 zwalnia z tego obowiązku, pod warunkiem że w jego ramach przeprowadzono audyt energetyczny.
Dyrektywa UE o efektywności energetycznej (2023/1791) (otwiera się w nowej karcie) uzależnia obowiązki od zużycia energii, a nie od wielkości firmy: przedsiębiorstwa zużywające średnio ponad 85 TJ rocznie muszą mieć certyfikowany system zarządzania energią, na przykład według ISO 50001, do 11 października 2027 roku, a zużywające ponad 10 TJ przeprowadzać audyt energetyczny co cztery lata, pierwszy do 11 października 2026 roku. Termin wdrożenia dyrektywy minął 11 października 2025 roku. Polska nowelizacja ustawy o efektywności energetycznej (projekt UC77 (otwiera się w nowej karcie)) przenosi te progi (85 TJ to 23,61 GWh, 10 TJ to 2,78 GWh), ale w październiku 2026 roku była jeszcze na etapie rządowym, więc do jej uchwalenia obowiązuje dotychczasowa zasada oparta na wielkości firmy. Stan na październik 2026.
Systemy, które pomagają
- liczniki energii na głównych odbiorach, odczytywane przez SCADA albo system monitorowania mediów (EMS),
- MES: zużycie energii przypisane do zleceń i wyrobów, a nie tylko do miesiąca,
- CMMS: przeglądy urządzeń, które zużywają najwięcej, na przykład sprężarek i pieców.
Dane o energii na wyrób przydają się też, gdy klienci pytają o ślad węglowy, opisany przy CSRD. Licznik na linii jest tani; drogie jest dopiero połączenie jego odczytów ze zleceniami i wyrobami w systemach, które firma już ma. Gdzie takie połączenie zaplanować, piszę w artykule o strategii IT w firmie produkcyjnej. Pytanie, czy firma w ogóle potrzebuje do tego nowego systemu, czy wystarczy rozbudować to, co ma, to typowy przykład tego, co obejmuje doradztwo IT dla firm.
Opisuję normy i przepisy z perspektywy systemów IT w zakładzie, nie jako audytor ani prawnik. Szczegóły sprawdź w aktualnym tekście normy, przewodnika albo przepisu, a to, czy i jak dotyczą Twojej firmy, z prawnikiem.